گمبرو
بقوم نصارا چو شد روبرو * گشادش در قلعه گمبرو ( b 13 )
براى تغير هواى سپاه * بشد بندر گمبرو خيمهگاه ( a 42 )
گمبرو و گمورو و گمبرون نام قديمى بندر عباس كنونى است . اين نام در قرن دهم هجرى و با ورود پرتغالىها به خليج فارس بر اين بندر اطلاق شد و بر اساس شواهد موجود ، پيش از ورود پرتغالىها از آن به عنوان بندر يا بندل ياد شده است . به عبارت ديگر اين بندر تا ورود پرتغالىها به خليج فارس چندان آبادى نداشته و پيش از قرن دهم هجرى بندر سورو در نزديك آن رونق داشته است . فرنام گومز دولومز سفير پرتغالى به دربار شاه اسماعيل در سال 1515 م / 921 هجرى از آن به عنوان بندر
( Bandel )
ياد كرده است .
( SMith , The First , age , Meryland , 0891 , p . 93 ) .
آنتونيو تنريرو يكى از اعضاى سفارت پرتغال به دربار شاه اسماعيل در سال 1523 م . / 933 ه . نيز آن را به نام بندر
( Bandel )
ناميده و درباره آن مىنويسد : « اينجا بندرى است كوچك كه بام خانههاى آن بانى و بوريا پوشيده شده است و ساكنان آن افرادى تهيدست مىباشند . سرزمينش سرشار از خرماى مرغوب است .
( Ibid , p . 88 ) .
پرتغالىها در قرن دهم هجرى در اين محل اقدام به ساختن دژى دفاعى كردند و از آنجا براى پياده شدن و بارگيرى اجناس از خشكى استفاده كردند و به واسطه خرچنگ زيادى كه داشت نام آن را به باندل كاماراو
( Bandel Camarao )
يا ( كامبارائو )
( Cambarao )
يعنى بندر خرچنگ تبديل نمودند . نام متداول بعدى يعنى گمرون يا گامبرون به احتمال قوى از كلمه كامبارائو پرتغالى به معناى خرچنگ است . قديمترين متنى كه از اين بندر بنام گمبرو ياد كرده است . جان نيوبرى سياح انگليسى است كه در سال 1583 / 991 ه دربارهء آن مىنويسد : « بندر كوچك كه در پادگان پرتغالى آن فقط هفت تا هشت نفر ساكن