اين آيه منتى است از جانب خداى سبحان بر شخص ذوالقرنين كه امر او را بزرگ مى شمارد و مى فرمايد : ما به او در زمين قدرت تصرف وملك بخشيديم و از كليه مقاصد دنيوى وسيله در اختيار او قرار داديم واو ملحق به سببى شد وسيله اى مهيا كرد كه با آن به طرف مغرب سير نمايد .
( 86 ) ( حتى إذا بلغ مغرب الشمس وجدها تغرب في عين حمئة و وجد عندها قوما قلنا يا ذاالقرنين اما ان تعذب و اما ان تتخذ فيهم حسنا ) : ( تا زمانيكه به محل غروب آفتاب رسيده آن را ديد كه در چشمه اى گل آلود فرو مى رود و نزديك چشمه گروهى را يافت ، گفتيم : اى ذوالقرنيين ، يا عذاب مى كنى يا ميان آنها طريقه اى نيكو در پيش مى گيرى ؟ مى فرمايد : ذوالقرنيين رفت تا در پايان روز به نزديك چشمه اى داراى گل سياه و يا به ساحل دريائى رسيد كه ديگر ماوراى آن اميد خشكى نمى رفت وچنين به نظر مى رسيد كه خورشيد در دريا غروب كرده و فرو مى رود ، چون در ساحل دريا وقتى انسان غروب خورشيد را مى بيند ، انتهاى افق بر دريا منطبق است .
بعضى هم گفته اند اين چشمهء لجن دار ، با درياى محيط ، يعنى اقيانوس غربى كه جزائر خالدات بر آن منطبق است ( اين جزاير در هيأت قديم مبدأ طول جغرافيايى بوده ) مطابقت دارد و در بعضى قرائات نيز ( عين حمئة ) به صورت ( عين حامية ) يعنى چشمه گرم وحارة قرائت شده كه در اين صورت درياى حاره با قسمت استوائى اقيانوس كبير در مجاورت افريقا منطبق مى گردد وبعيد هم نيست كه ذوالقرنيين در سير جانب غربى خود به سواحل آفريقا رسيده باشد . آنگاه مى فرمايد در نزد آن چشمه با دريا ذوالقرنيي مردمى را يافى كه ميان آنها عده اى ستمگر بودند وخداوند به توسط پيامبرى يا به وسيلهء ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ از ذوالقرنيين پرسش مى نمايد كه با اينها چه معامله اى مى كنى و حال كه مسلط بر ايشان هستى از عذاب واحسان كداميك را انتخاب مى كنى ؟ ولحن كلام به گونه اى است كه در عين بخشيدن اختيار جانب احسان را ترجيح داده است .
( 87 ) ( قال اما من ظلم فسوف نعذبه ثم يرد الى ربه فيعذبه عذابا نكرا ) : ( گفت : اما آنكس كه ستم كرده به زودى عذابش مى كنيم و پس از آن بسوى پروردگارش برده
ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى ) — صفحة 120
مساهمون: فاطمه مشايخ
ص١٢٠