دارند كه هرگز در برابر آن غير از خدا گريزگاهى نيابند ) ، ( غفور ) يعنى بسيار آمرزنده و ( الرحيم ) يعنى مهربانى كه رحمتش شامل هر چيز هست و صفت مغفرت موانعى را كه مانع از شمول رحمت خدا هستند بر طرف مىسازد .
و معناى آيه چنانچه خداوند بهتر مىداند اين است كه اگر پروردگار تو مىخواست آنها را به سبب فساد و افسادشان مؤاخذه كند ، عذاب را بر آنها فورى مىساخت ، امّا به سبب مغفرت و رحمتش در عذاب آنها تعجيل نكرد ، بلكه براى عذابشان موعدى قرار داد كه از آن به هيچ وجه گريزى ندارند .
( 59 )
( وَ تِلْكَ الْقُرى أَهْلَكْناهُمْ لَمَّا ظَلَمُوا وَ جَعَلْنا لِمَهْلِكِهِمْ مَوْعِداً )
: ( اين دهكدهها هنگامى كه ستم كردند ، هلاكشان ساختيم و براى هلاكت آنها موعدى قرار داديم ) ، پس سنّت الهى همواره بر هلاك كردن ستمكاران جريان دارد و همچنين تأخير هلاكت آنها و مهلت دادن به ايشان نيز امرى نوظهور نيست ، بلكه مطابق سنّت و روش الهيست كه براى هلاكت آنها موعدى قرار مىدهد ، از همين آيات معلوم مىشود كه عذاب و هلاكتى كه در اين جا ذكر شده ، عذاب روز قيامت نيست ، بلكه مراد عذاب دنيوى است كه عبارتست از عذاب روز بدر ، اگر منظور تهديد قريش باشد و يا عذاب آخر زمان ، در صورتى كه مراد تهديد همهء امّت اسلام باشد .
[ آيهء ( 82 - 60 ) داستان موسى و خضر ( عليهم السلام ) ]
( 60 )
( وَ إِذْ قالَ مُوسى لِفَتاهُ لا أَبْرَحُ حَتَّى أَبْلُغَ مَجْمَعَ الْبَحْرَيْنِ أَوْ أَمْضِيَ حُقُباً )
: ( و ياد كن زمانى را كه موسى به شاگرد خود گفت : آرام نگيرم تا به محل اجتماع دو دريا برسم ، يا مدّتى دراز بسر برم ) ، خادم و ملازم آن حضرت يوشع بن نون بوده و مراد از مجمع البحرين احتمالا منتهى اليه شرقى مديترانه و منتهى اليه غربى خليج فارس است كه آن را مجازا محل اجتماع دو دريا ناميدهاند و معناى آيه چنانچه خداوند به آن داناتر است ، اين است كه اى پيامبر به ياد آر زمانى را كه موسى به جوان همراهش گفت : تا زمانيكه به مجمع البحرين نرسم راه مىپيمايم و يا روزگارى طولانى به راه خود ادامه مىدهم .