جَدَلًا )
: ( و به تحقيق در اين قرآن همه نوع مثل را براى مردم به صورتهاى گوناگون گردانديم و انسان از همه چيز بيشتر مجادله مىكند ) ، مىفرمايد : ما براى آنكه حقيقت براى مردم آشكار شود و آيات الهى را درك كنند و هدايت شوند ، انواع مثلها را به صورتهاى گوناگون برايشان مكررا آورديم ، امّا انسان بيش از هر چيز منازعه و مشاجره مىكند و به جاى آنكه دل به حقيقت بسپارد ، راه لجاجت و عناد را در پيش مىگيرد ، مضمون اين آيه شبيه آيه 89 سورهء اسرى است .
( 55 )
( وَ ما مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جاءَهُمُ الْهُدى وَ يَسْتَغْفِرُوا رَبَّهُمْ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذابُ قُبُلًا )
: ( و هيچ چيز اين مردم را زمانى كه هدايت برايشان آمد ، مانع از ايمان آوردن و استغفار نمودن به درگاه پروردگارشان ، نشد ، جز اين كه طريقهء پيشينيان تكرار شود يا عذاب از روبروى آنها برسد ) ، مضمون آيه اين است كه اين مردم بدنبال ايمان حقيقى و مفيد به حالشان نيستند ، بلكه مىخواهند عذاب استيصال و منقرض كننده چنانچه بر امتّهاى پيشين نازل شد ، مطابق سنّت الهى بر آنها نازل گشته و هلاكشان سازد و ايمان نمىآورند مگر زمانيكه عذاب را به چشم خود ببينند ، كه آن ايمان هم نفعى به حالشان نخواهد داشت ، چون اختيارى نيست ، بلكه اضطرارى خواهد بود .
( 56 )
( وَ ما نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَ مُنْذِرِينَ وَ يُجادِلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالْباطِلِ لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ وَ اتَّخَذُوا آياتِي وَ ما أُنْذِرُوا هُزُواً )
: ( و ما پيامبران را جز به صورت نويد دهنده و بيم رسان نمىفرستيم ، كسانى كه كافرند به باطل مجادله مىكنند تا حقّ را به آن وسيله نابود كنند و آيات مرا و آنچه را كه از آن بيم داده شدهاند به تمسخّر مىگيرند ) ، اين آيه در مقام تسليّت و آرامش دادن به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم است تا آنحضرت از انكار و عناد مشركان اندوهگين نشود و از اعراض آنها دلتنگ نگردد ، چون وظيفه پيامبران چيزى جز بيم دادن و بشارت نيست و در عين حال اين آيه نوعى تهديد براى كفّار نيز هست ، چون آنها با آنكه جز باطل چيزى ندارند ، باز با حقّ مجادله مىكنند و قصد دارند آن را نابود سازند و آيات الهى را علىرغم اينكه شامل حقّ و دلالت روشن