و آبش ( آوه ) از رودخانهء گاوماها ( نسخه بدل : گاوماسا ، گاوماهيا ) كه به « ما بين بره » مىآيد . و در ان شهر زمستان يخاب در چاه مىبندند به چند كرت تا فرو مىخورد ، و در تابستان هم چنان يخ آب باز مىدهد ، و چون آن قدر كه آب يخ فرو خورده باشد باز دهد ، بعد از آن آب ساده مانند ديگر چاهها دهد و در آنجا ( ساوه ) نيز هم چون آوه به زمستان يخ در چاه ببندند ، تا به هنگام گرما باز دهد .
( نزهة القلوب چاپ دبير سياقى ، ص 63 - 65 - 68 )
شرح
( 61 ) منشى و منشر ص 95 س 7 و ص 95 س 15 كلمهء دوم در متن بىنقطه آمده ، چون نسخههاى ما روشن نبوده است و گويا منشر باشد به معناى نويسندهء منشور .
( 63 ) خان لنجان ص 97 س 1 و ص 97 س 9 خان لنجان جايى است ميان سپاهان و فارس و از سپاهان دو روز راه دارد . دژ آنجا را كه در دست باطنيان بوده است سلطان محمد در 570 ويران كرده است . يكى از ديههاى آن سهر و يكى بارجان است . ( معجم البلدان ، ج 1 ، ص 462 و ج 2 ، ص 394 و 3 : 203 و ج 4 ، ص 316 ) لنجان در كنار زاينده رود است در بخش فلاورجان سپاهان ( فرهنگ جغرافيايى ج 10 ، ص 175 ) .
در جنوب زاينده رود چهار ناحيهء قديمى بوده است به نام برا آنBaraanو كرارجKararijو رودشتRudashtو خان لنجان در كنارهء راست زايندهرود و امروزه خولنجانKhulinjanگويند و دژى در آنجا بوده كه نشانههاى آن اكنون ديده مىشود . ( س )
( 62 ) ابو العلا صاعد ص 96 س 17 و ص 109 س 1 گويا همان باشد كه در الكامل فى التّاريخ ابن اثير ( سال 502 ) دربارهء كشته شدن او به دست باطنيان چنين آمده است :
و قتل صاعد بن محمد بن عبد الرحمن ابو العلاء قاضى نيسابور يوم عيد الفطر قتله باطنى و قتل الباطنى ، و مولده سنة ثمان و اربعين و اربعمائة و سمع الحديث و كان حنفى المذهب .
( 64 ) جرندز ص 97 س 14 شايد درست فرندز باشد و اكنون ميان كوچنان و اندج در اندجروز الموت جايى است به نام فرندج كه در اثر زمينلرزه و ويران شدن و ريزش كوه چندان نشانى از آن دژ نمانده است . ( س )
( 65 ) حسنگان ص 100 س 5 شايد حسنگان شكل كهن « حسن جون » كنونى باشد كه نام ديهى است در طالقان در شمال كوله كه آن هم در شمال شهرك طالقان است . ( س )
در النقض ( ص 403 ) از خواجه امام شرف الائمه ابو نصر الهسنجانى ياد شده است . در الأنساب سمعانى آمده است كه هسنجانى ( به كسرها و سين ) منسوب است بديهى است در رى به نام « هسنگان » كه به هسنجان معرب شده است .
( 66 ) گرجستان ص 105 س 10 در تاريخ طبرستان مرعشى ( ص 348 ) و تاريخ گيلان او ( ص 235 ) و تاريخ طبرستان ابن اسفنديار ( ج 2 ، ص 125 ) و تاريخ اولجايتوى كاشانى از گرجستان و گرجيان ياد شده است .