محقق شد ، آنها شياطين را به جاى خدا به سرپرستى گرفتند و مىپنداشتند كه هدايت شدهاند ) ، پس همانطورى كه در ابتداى خلقت به قضاى پروردگار دو دسته خلق شديد ، در آخرت نيز به صورت دو گروه به سوى خدا باز مىگرديد ، لذا در كارهايتان مقسط و ميانه رو باشيد و خود را براى خدا خالص كنيد ، باشد كه از گروه هدايت يافتگان باشيد ، نه از گروهى كه گمراهيشان حتمى شده و علّت گمراهى آنها هم اين است كه ايشان شياطين را به جاى خدا به سرپرستى خود برگزيدهاند و خداوند فرموده :
( كُتِبَ عَلَيْهِ أَنَّهُ مَنْ تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ )
« 1 » ، ( واجب نموده است كه هر كس شيطان را به ولايت برگزيند خدا او را گمراه مىكند ) .
و در ادامه مىفرمايد : ( آنها مىپندارند كه هدايت شدهاند ) ، اين جمله به منزلهء عطف تفسير است و مىفهماند كه وقتى انسان به راه باطل افتاد و از حق دور شد ، مادامى كه اعتراف به حقانيّت حق داشته و آن را از ياد نبرده ، اميد برگشتن به حق در او هست ، امّا زمانى كه كارش به جائى رسيد كه به حق بودن باطل ايمان پيدا كرد و پنداشت كه راه هدايت همان راهى است كه او مىرود ، آنوقت ديگر در گمراهى پا بر جا شده و ضلالتش حتمى است و اميد رستگارى براى هميشه از او منقطع مىگردد و هنگامى كه انسان گمراه شود ، آنوقت است كه از راه فطرت باز مىگردد و هواى نفسش را معبود خود مىگيرد و از عالم ملكوت چشم پوشيده و به زمين و دنياى مادّى دل مىبندد و چشم به زينتهاى دروغين دنيا و متاع فريبندهء آن مىدوزد .
( 31 )
( يا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ )
: ( اى فرزندان آدم زينت و آراستگى خود را در نزد هر مسجدى اتخاذ كنيد ، و بخوريد و بياشاميد ، و ليكن اسراف نكنيد ، چون خدا اسرافكنندگان را دوست
هامش
( 1 ) - سوره حجّ ، آيه 49 .