ساختند ، و در هر معركهء رزم و دغا ، و در هر ميدان نبرد و هيجا ، علم فتح و فيروزى مىافراختند .
و پادشاه دلير صاحب عقل و تدبير ، موسّس بنيان استحكام لوازم امور شاهى ، و شهريار تندفطنت روشنضمير ، مقنّن قواعد و قوانين احكام ضوابط شاهنشاهى ، شاه عباس الصفوى الموسوى ، كه با قياصرهء روم و خانان تركستان و سبعخصلتان كردستان و ديوپيكران گرچستان محاربات عظيم نموده ، اكثر ولايت ايشان را به حيطهء تصرّف [ 85 ] و حوزهء تملّك خويش درآورد ، خود در بىتكلّفى در ملبوسات و ساير تجمّلات ، آنقدر اهتمام داشت كه بسيارى از اوقات ، قباى چوخاى استرابادى يا قدك مىپوشيد ، و امرا و اركان دولت او را خود چه حدّ و ياراى آن بود كه به غير ايّام عيدها و جشنهاى عظيم و خصوص ديگر اوقات مقتضى تكلّف ، قبايى جز قدك رنگ بست توانند پوشيد ، چه چند نفرى كه وقتى قباهاى قدك نيمرنگ دربر كرده بودند ، مورد اعتراض گرديده بودند .
غرض از اين تمثيلات مبيّن حال و تنظيرات مصدّق مقال ، آن است كه ثابت و محقّق شود كه در باب وضع و لباس لشكر منصور قزلباش ، آنچه به خاطر حق ناظر اعليحضرت خورشيد منزلت نواب اشرف رسيده ، امرى است يزدانى ؛ و الهامى ربّانى . و جمعى از اعاظم پادشاهان كشورستان و افاخم جهانگيران سوالف زمان هم به آن متفطّن شده ، جهت لشكر خويش آن وضع اختيار نموده بودند ؛ چه بر ايشان به مرور ايّام و كرور شهور و اعوام ، هويدا و روشن و ظاهر و مبيّن شده بود كه ابواب تسخير ممالك و طىّ مضايق مسالك آن جز به مقاليد سيوف چنين جنودى نگشايد و صورت فتح و ظفر جز در آيينهء شمشير مصيقل به اين صفت [ 86 ] لشكرى روى ننمايد .
در تفطّن به اين معنى ، تفاوت ميان اين پادشاه ظلّ الله و ايشان آن است كه ايشان بعد از گذشتن مدّتهاى مديد از به دو زمان پادشاهى خويش و حصول كيفيت ملكهء كاردانى و كارآگاهى و تجارب امور و تتبّع احوال و اوضاع كما هى ، ادراك آن معنى نموده ، آن طريق پيموده بودند و اين تاج تارك شاهنشاهى و غرّهء ناصيهء ظلّ اللّهى در اوايل زمان خلافت ابد مدّت عظمى و سلطنت دوران
تحفة العالم در اوصاف و اخبار شاه سلطان حسين ( فارسى ) — صفحة 96
مساهمون: سيد ابو طالب موسوى فندرسكى
ص٩٦