تمثيلات [ وضعيت لشكريان عرب ، مغول و تيمور و شاه اسماعيل ]
لشكر عرب ظفر سلب ترويج حق طلب اشاعهء دين محمدى مطلب - صلّى الله عليه و إله و سلّم - كه بعد از آن حضرت ، به تصويب و تجويز حضرت اسد اللّه الغالب امير المومنين مرتضى علىّ بن ابى طالب ، فوجى از ايشان به طرف فارس ، و فوجى به سمت روم در حركت آمده ، با دويست هزار و سيصد هزار و چهارصد هزار نفر از لشكر مخالفان ، حربهاى نمايان كرده ، و ايشان را درهم شكسته مغلوب ساختند ، و اكثر ولايات عجم و روم را مسخّر كرده ، لواى تسلّط تملّك و تصرّف در تختگاه چنان دو پادشاه عظيم الشّان برافراختند ، قباى ايشان كرباس يا عبا به جاى قباها بر بالاى آن ، و عمامه چهار پنج گز كرباس و كمربند اديم بوده و از آلات رزم و لوازم آن شمشير و نيزه و دشنه و كمان و سپر بعضى همه و بعضى ، بعضى از آن داشتهاند ؛ و به جاى علم ، دو گز كرباس را به وضعى خاص بر چوب نيزه مىافراشتهاند ، و اكثر ايشان از زره و جوشن و خفتان « 1 » و خود و چهار آينه و امثال آن عارى [ 81 ] و بر شتر سوار بودهاند و بعضى از ايشان كه اسب داشتند ، هم اكثر آن برهنه و بىبرگستوان بوده و با اين وضع و لباس و ساز و اساس در ميدان نبرد و مبارزت ، فارسان فارس و مبارزان روم آن جرأت و جلادت و تهوّر و شجاعت و كوشش و كشش و اسب افكنى و صفشكنى به كار بردند ، كه داستان رستم دستان و سام سوار و اسفنديار رويينتن همه بر طاق نسيان ماند .
و چنگيز خان كه تسخير اكثر ممالك ايران و توران و ختا نمود ، قباى لشكريان او پوست مدبوغ بود و پوشش سر ايشان طاقيهاى از پوست هر حيوانى كه اتفاق افتاده باشد ، و كمربند تسمه يا ريسمان و موزهء پوستى از جنس قبا ، مدبوغ به دباغت ، مثل پوست انبان . « 2 » زين و ركاب همه چوب و لجام ، و امثال آن تسمه يا ريسمان ؛ تيرها اكثر آن بىپر يا بىپيكان يا شكسته ، و كمانها و غلاف شمشيرها و چوب نيزهها ، اكثر از شكستگىها ، چند موضع هر
هامش
( 1 ) . خفتان : نوعى از جبه و جامه روز جنگ كه به آن قزاگند هم گويند .
( 2 ) . انبان : چرمى .