بدينسان انگليسيان تا لب درياى خزر پيش رفتند . در باكو شورشيان فرمان مىراندند و آنان با خواست انگليسيان همراهى نميداشتند و دشمنى نشان ميدادند ، ولى يكدسته با آنان همداستان نمىبودند و انگليسيان به اين دسته پشتيبانى مىنمودند و دل به آنان ميدادند .
اين فيروزى انگليسيان و شكست جنگليان در شهرهاى ايران از آوازهء اينان كاست ، و اين زمان مردم هوادارى كمتر مىنمودند و بكارشكنى از انگليسيان كمتر ميكوشيدند ، بويژه كه در تهران و تبريز از چيرگى دموكراتها بسيار كاسته بود ، زيرا در تبريز عثمانيان آمده و چنان كه گفتيم دستگاه دموكراتها را بهم زده بودند . در تهران نيز برافتادن كابينه مستوفى زبان آنانرا كوتاه گردانيده بود . اينها زمينه ميداد كه انگليسيان سختگيرى بيشتر گردانند و از كارهاييكه آنزمان رخداد يكى اين بود كه در همدان فريد الدوله پيشواى دموكراتهاى آنجا را گرفته بهندوستان فرستادند .
اين مرد از پيشروان آزاديخواهى ايران و در جنگهايى كه در سال 1289 در مازندران با دستههاى محمد على ميرزا رفت پا در ميان داشته بود . ژنرال دنسترويل خود از درستكارى و ايراندوستى او ستايش نوشته و چنين مىنمايد كه دستگير كردن و از ايران بيرون راندن او يك كار ناگزيرى بوده و او از درون خرسندى نداشته است .
انگليسيان با اين پيشرفتهاى خود كه از يكسو تا انزلى جلو رفته و از يكسو زنجان و ميانه را در دست ميداشتند ميانه عثمانيان را با جنگليان مىبريدند . جنگليان بدينسان در كنار مىافتادند . با اينهمه ميرزا كوچكخان از دشمنى بازنمىايستاد و روز بيست و هشتم تيرماه فنپاخن با يكدسته از جنگليان كه شماره آنان را دو هزار ميگفتند به شهر رشت و همچنين بلشگرگاه انگليسيان در بيرون شهر تاختن آوردند و يك جنگ سختى رو داد كه در نتيجه آن يك صد تن از جنگليان كشته شده و پنجاه تن كه برخى سربازان اتريشى نيز در ميان ايشان مىبودند دستگير افتادند .
از انگليسيان پنجاه تن كشته شدند . با همه كوششهاى سخت جنگليان كارى نتوانسته و دوباره پس نشستند .
تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — صفحة 786
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص٧٨٦