* * * دو تسوى رودمستان و هرمزجرد ، و وظيفهء ديوانى آن در سياههء ابن خردادبه پانصد كر گندم و پانصد كر جو و ده هزار درهم نقد « 1 » و در سياههء قدامه پانصد كر گندم و پانصد كر جو و بيست هزار درهم « 2 » نقد بوده است .
* * * تسوى نستر داراى هفت روستا و يكصد و هفتاد و سه بيدر بود و وظيفهء ديوانى آن در سياههء ابن خردادبه يك هزار و دويست و پنجاه كر گندم و دو هزار كر جو و برنج و سيصد هزار درهم نقد . « 3 » و در سياههء قدامه دو هزار و دويست كر گندم و دو هزار كر جو و سيصد هزار درهم نقد « 4 » بوده است .
* * *
ايغار يقطين
ايغار يقطين كه از چند تسو تشكيل مىشد ، وظيفهء ديوانى آن در سياههء ابن خردادبه دويست و چهار هزار و هشتصد و چهل درهم بوده كه مستقيما به بيت المال پرداخت مىشده « 5 » . و در سياههء قدامه يك هزار و دويست كر گندم و دو هزار كر جو ، و دويست و چهار هزار و هشتصد درهم نقد بوده است . « 6 »
ايغار به املاكى گفته مىشده كه حاكمان بهعنوان امتيازى براى صاحب آنها كه معمولا از بزرگان مىبودهاند آنها را از خراج معاف مىكردهاند .
قدامه در اينباره چنين نوشته است : « پيدايش ايغار يقطين كه نه در روزگار ايرانيان و نه در آنچه ما از زمينهاى سواد در روزگار آنان نوشتيم نامى داشت بدينگونه بود كه املاك يقطين كه يكى از صاحبان دعوت عباسى بود ، و عبارت بود از دهات متعددى از تسوهاى مختلف ، از خراج معاف گرديده بود و به همين سبب همهء آن املاك به نام ايغار يقطين خوانده مىشد و گرچه اين املاك بعدها
هامش
( 1 ) . المسالك و الممالك ، ص 11
( 2 ) . المسالك و الممالك ، ص 238
( 3 ) . ابن خردادبه ، المسالك و الممالك ص 11
( 4 ) . المسالك و الممالك ص 238
( 5 ) . المسالك و الممالك ، ص 11
( 6 ) . المسالك و الممالك ، ص 238