كه معمولا چون محل خوروخواب آنها در ايام شكار بوده ازاينرو آنها را خورنگاه مىگفتهاند كه به خورنق معرّب و معروف شده .
ياقوت سه تا از اينگونه بناها را كه خورنق مىناميدهاند ذكر كرده كه يكى از آنها در مغرب بوده و ديگرى در نيم فرسخى بلخ كه آن را خبنگ مىخواندهاند و ديگر همين است كه در سرزمين سواد يا سورستان بوده و گويد هرآنچه در اشعار شعرا يا وصف تاريخنگاران دربارهء خورنق آمده دربارهء همين خورنق است .
دربارهء سازندهء اين كاخ ، آنچه معروف است و در تاريخها هم آمده اين است كه آن را نعمان بن منذر از خاندان نصر كه امارت بر اعراب اين منطقه را از طرف دولت ساسانى برعهده مىداشتند به دستور يزدگرد پسر شاپور دوم معروف به ذو الاكتاف براى اقامت پسرش بهرام گور ساخته و در علت آن گفتهاند كه چون بهرام را در كودكى بيمارىاى عارض شده بود كه براى درمان آن جايى خوش آبوهوا مىجستهاند محلى را كه اين كاخ در آن ساختهشده از اين لحاظ بهترين جا يافتهاند .
بلاذرى در فتوح البلدان چنين آورده است :
خورنق جايى قديمى و فارسى بود آن را نعمان بن امرئ القيس براى بهرام گور پسر يزدگرد پسر بهرام پسر شاپور ذو الاكتاف ساخت ، و بهرام گور در نزد او بود و نعمان هم همان است كه از شاهى چشم پوشيد و سر به بيابان گذارد . و چون دولت مبارك ( مقصود دولت بنى عباس است ) پاگرفت خورنق را به ابراهيم بن سلمه يكى از داعيان اين دولت در خراسان به اقطاع داد ( يعنى منصور ) او ( - ابراهيم بن سلمه ) جد عبد الرحمن بن اسحاق قاضى است كه در خلافت مأمون و معتصم در مدينة السلام بود و او مولاى رباب بود ، و ابراهيم سلمه در خلافت ابو العباس بر خورنق گنبدى بساخت و پيش از او آنجا گنبد نداشت .
( فتوح البلدان ص 352 ) .
از اشعار شعرا و وصف نويسندگان دربارهء خورنق مىتوان به خوبى دريافت كه آنچه اين كاخ را از قديم تا دورههاى بعد زبانزد شعرا و نويسندگان كرده نه
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى ) — صفحة 65
مساهمون: محمد مهدى ملايرى
ص٦٥