تسوى به اردشير داراى ده روستا و دويست و چهل بيدر ( - خرمن جا ) بود و برداشت ساليانهء آن به نوشته ابن خردادبه هزار و نهصد كر گندم و هزار و هفتصد كر جو و يكصد و پنجاه هزار درهم نقد « 1 » ، و به نوشته قدامه يك هزار و هفتصد كر گندم و يك هزار و هفتصد كر جو و يكصد و پنجاه هزار درهم نقد بوده است . « 2 »
تسوى رومقان كه جاى آن را در برابر مدائن نوشتهاند « 3 » داراى ده روستا و دويست و چهل خرمن جا ، و برداشت آن به نوشته ابن خردادبه « 4 » سه هزار و سيصد كر گندم و سه هزار و پنجاه كر جو و دويست و پنجاه هزار درهم نقد . و به نوشته قدامه « 5 » دو هزار و سيصد كر گندم و دو هزار و سيصد كر جو و دويست و پنجاه هزار درهم نقد بوده است ، ياقوت با ضبط اين كلمه به شكل رومقان گويد :
و آن تسويى است از تسوهاى سواد در سمت كوفه « 6 » .
تسوى كوثى داراى نه روستا و دويست و ده بيدر و برداشت ساليانه آن در سياهه ابن خردادبه سه هزار كر گندم و دو هزار كر جو و يكصد و پنجاه هزار درهم نقد « 7 » و در سياههء قدامه سه هزار كر گندم و دو هزار كر جو و سيصد و پنجاه هزار درهم نقد بوده است « 8 » .
به قول ياقوت نهر كوثى اولين نهرى بوده است كه در سرزمين عراق ( - سواد ) از فرات جدا شده است « 9 » . و به روايت او كوثى را سعد بن ابى وقاص پس از قادسيه در سال 16 هجرى فتح كرده . و از شعرى كه در همين زمينه نقل كرده
هامش
( 1 ) . المسالك و الممالك ، ص 7 و 9
( 2 ) . المسالك و الممالك ص 237
( 3 ) . لسترانج ، بلدان الخلافه . . . ص 108 .
( 4 ) . المسالك و الممالك ، ص 7 و 9
( 5 ) . المسالك و الممالك ، ص 237
( 6 ) . معجم البلدان ج 2 ص 861
( 7 ) . المسالك و الممالك ، ص 9
( 8 ) . المسالك و الممالك ، ص 237
( 9 ) . معجم البلدان ، 4 / 317
ياقوت در همين مورد حديثى هم از امام على بن ابيطالب نقل كرده از محمد بن سيرين و او از عبيده السلمانى كه گفت از على شنيدم كه گفت اگر كسى از نسب ما بپرسد ما از نبط و از كوثى هستيم و از ابن اعرابى هم روايت شده كه او گفت كسى از على پرسيد كه آيا اصل شما معاشر قريش از كجا است و او گفت ما از كوثى هستيم . و كوثاى عراق بهترين جاى عراق است .