كردن اين آبها هزينه سازد به شرطى كه خراج زمينهائى كه پس از ترميم خرابىها به دست مىآيد به او واگذار شود و او هم پذيرفت و مسلمه هم به اين كار پرداخت و از اين راه زمينها و طسوجهاى بسيارى بدست آورد و دو نهر هم براى آنها از فرات ( يا دجله ) بريد كه آن دو نهر را سيبين گفتند . بدينسان كشاورزان و كارگران بسيار بدانجاها روى آوردند و محلى آباد و پردرآمد گرديد « 1 » .
از واكنشى كه حجّاج پس از فراغت از كار ابن اشعث نسبت به ايرانيان سواد ( - سورستان ) اعماز اسواران و دهقانان و ديگر سران و رزمندگان ايرانى نشان داد مىتوان دريافت كه قيام ايرانيان كه نخست با اعتراض كشاورزان و دهقانان بصره شروع شده بود و سپس با بهرهگيرى از قيام ابن اشعث به صورت مخالفت عام با امارت حجاج در عراق و خلافت عبد الملك در شام نمودار شد و به تمام عراق ( سورستان يا سواد آن روز ) گسترش يافت . تا چه حد كارآمد و ريشهدار بود . كه حجاج را با همهى قدرتنمائيهايش از همان آغاز كار آنچنان بيمناك و نگران ساخته بود كه بىدرنگ از خليفه كمك خواست و او هم چنان كه گذشت با سرعت سپاهيانى را به يارى او گسيل داشت ، و حجاج در پناه سپاهيان شام و با حمايت آنان بود كه توانست با عراقيان روبرو گردد . و با اين حال جاى شگفتى نيست كه او نسبت به ايرانيان اين منطقه سواد آنچنان خشمناك و كينهورز و انتقامجو باشد كه دربارهء آنها به چنان سفاكىها دست بزند زيرا او مىديد كه بخش عمده از نيروهاى مبارزى كه بر ضد او مىجنگيدند از طبقات مختلف همان ايرانيان سواد بودند ، و شايد اگر در تاريخهاى اين دوران كه مايهء اصلى آنها روايات راويان عرب بوده كه تنها عربها را در كانون ديد و توجه خود مىداشته و تنها از همانها سخن گفتهاند به عناصر ديگرى هم كه از تاريخسازان اين دوران بوده ولى عرب نبودهاند نيز توجهى مىداشته و از رفتار و كردار آنها هم سخن مىگفتند تاريخ اين جنگها كه همهء آنها در قيام يا فتنهء ابن اشعث خلاصه شده به
هامش
( 1 ) . قدامة بن جعفر ، نبذ من كتاب الخراج ، المسالك و الممالك ، ص 241