كتاب تاريخ جده آمده است كه اين بندر را ايرانيان پيش از اسلام ساخته و آباد كرده بودند و از آن بهعنوان يك مركز بازرگانى دريائى و دادوستد كالا براى مكه كه آن هم يك مركز مهم بازرگانى و مبادلهء كالا در بخش غربى شبهجزيره عربستان شده بود استفاده مىكردند . « 1 »
بيشتر كسانى كه درباره تاريخ قديم جده چيزى نوشته يا تحقيقى كردهاند چه پيشينيان و چه معاصران به اين مطلب هم اشاره يا تصريح كردهاند كهآبادى و عمران و رونق تجارت بندر جده در دورههاى مختلفى كه بر آن گذشته چه پيش از اسلام و چه پس از آن به سبب وجود بازرگانان ايرانى بوده است ولى اين نوشتهها غالبا از حد اجمال و اختصار فراتر نمىرود و شايد بتوان از ميان همه نوشتههايى كه در اينباره در دست است نوشته ابن المجاور دمشقى را در كتاب « تاريخ المستبصر » « 2 » لااقل در آنچه مربوط به كيفيت بناى اين شهر مىشود گوياتر از همه شمرد هرچند تاريخ آن خالى از ابهام نيست .
ابن المجاور نوشته است : « هنگامى كه سيراف از رونق افتاده و ويران شد مردم آنجا آن بندر را ترك كردند و به بندرهاى ديگر در ساحل دريا رفتند و از آن جمله عدهاى هم به جده آمدند و در آنجا سكونت گزيدند و براى استحكام آنجا دورتادور شهر را باروئى از سنگ و گچ ساختند و عرض اينبارو را ده وجب گرفتند و در پشت اينبارو و پيوسته به آن ديوار ديگرى ساختند با سنگ تراشيده ، كاشور و گچ « 3 » و عرض اين ديوار را هم پنج وجب گرفتند و بدين ترتيب
هامش
( 1 ) . تاريخ مدينة جده تأليف عبد القدوس الانصارى ، طبع مطابع دار الاصبهانى و شركاه بجدّه .
الطبعة الاولى ، 1383 هجرى ، 1963 م . ص 12 .
( 2 ) . نام كامل اين مؤلف جمال الدين ابو الفتح يوسف بن يعقوب بن محمد معروف به ابن المجاور شيبانى دمشقى است . وى در قرن هفتم هجرى مىزيسته و كتاب او به نام تاريخ المستبصر در سال 1951 ميلادى در ليدن چاپ شده است .
( 3 ) . سنگ كاشور نوعى سنگ آهكى است كه از معادن همين محل استخراج مىشده و از زمان قديم تا چندسال پيش كه به پيروى از مهندسى جديد در ساختمانهاى جده هم دگرگونيهائى رخ داد خانههاى آنجا با همان سنگ ساخته مىشد ، اين سنگ را در جده « الحجر المنقبى » مىگويند يعنى سنگى كه از معدن استخراج مىشود ( تاريخ جده ، ص 26 ) .