مؤمنين از آنجا نزد خدا گناه بزرگترى است ) ، ( سبيل اللّه ) در اينجا عبادات و مراسم مخصوص حجّ است و ( كفر به ) يعنى كفر به سبيل خدا يعنى اينكه آنها كفر عملى داشتند نه اعتقادى صرف ، بنابراين به اعمال عبادى حجّ كافر بودند .
( و المسجد الحرام ) يعنى صدّ و جلوگيرى از ورود مردم به مسجد الحرام ( اخراج اهله منه ) يعنى خارج كردن مؤمنان از مسجد الحرام ، كما اينكه مشركين باعث شدند پيامبر از آنجا بيرون آيد .
( اكبر عند اللّه ) يعنى نزد خدا اين اعمال از قتال و قتل در ماه حرام گناه بزرگترى است ، چون مصداق فتنه است ،
( وَ الْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ )
: ( و فتنه از قتل بزرگتر مىباشد ) يعنى جرمش بيشتر است ، زيرا اين اعمال دعوت به كفر و باز داشتن از ايمان است ، لذا بسى مهمتر از قتال در ماه حرام مىباشد ،
( وَ لا يَزالُونَ يُقاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطاعُوا )
: ( و مشركان هميشه با شما قتال مىكنند تا شايد اگر بتوانند شما را از دينتان بر گردانند ) پس آنان همواره در راه منحرف كردن شما از دين جدّ و جهد مىكنند ،
( وَ مَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَ هُوَ كافِرٌ فَأُولئِكَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ )
: ( و هر كس از شما كه از دين خود برگردد و در حال كفر بميرد ، اعمال نيكشان باطل شده و در دنيا و آخرت بىبهره مىشوند و آنان اهل جهنم و در آن جاودانند ) ، يعنى اگر كسى از دين اسلام برگردد و بدون توبه و در حال كفر بميرد ، همهء اعمال او حبط مىشود ، حبط به معناى باطل شدن و از تأثير افتادن است و مىگويند ريشه آن ( حبط ) است به معناى پرخورى حيوان ، بطوريكه نفخ كند و شكمش بتركد ، و اين حال عمل باطل است كه ارتداد باعث مىشود عمل ، باطل و هلاك و نابود شود و آنان ياران و اهل جهنم هستند ، چون با كفر خود به جانب جهنم شتافتهاند و در آنجا به عذاب پايدار معذّب خواهند شد و در آن عذاب جاودانه خواهند ماند .
( 218 )
( إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولئِكَ يَرْجُونَ