بطور اجمال متعرض پاسخ به هر دو سئوال شده است ، چون ( خير ) به معناى مال است و مىفرمايد از هر نوع مالى كه انفاق كنيد خوب است و آنگاه مراتب افرادى را كه بايد به آنان انفاق نمود بيان مىنمايد ( يتيم ) كسى است كه در عين كوچكى بىپدر باشد ( مسكين ) بيچارهترين فقرا را مسكين گويند ( و ابن سبيل ) كسى است كه در راه بدون توشه و نفقه و اهل و عيالش مانده ، اگر چه شايد در وطنش غنى باشد ،
( وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ )
: ( و آنچه از خير انفاق كنيد ، همانا خداوند به آن بسيار داناست ) يعنى انفاق بايد چه كم و چه زياد به نحو نيكو باشد ، يعنى اولا ) : از آنچه دوست داريم انفاق كنيم ،
( لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ )
« 1 » ، و ثانيا ) : انفاق نبايد به صورت زشتى ، همراه با منّت و اذيّت باشد و ثالثا ) : بايد خالصانه و بىريا باشد ، چون خدا از باطن شما با خبر است و مطابق با نيّت باطنى ، به شما ثواب مىدهد .
[ آيهء ( 218 - 216 ) دربارهء قتال ]
( 216 )
( كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتالُ وَ هُوَ كُرْهٌ لَكُمْ )
: ( قتال بر شما واجب شد در حالى كه از آن كراهت داريد ) ، ( كتب ) دلالت بر وجوب و بيان تشريع مىكند كه در اينجا حكم جهاد را تشريع مىفرمايد و جهاد و قتال بر همهء مؤمنان واجب است « 2 » ، و فاعل ( كتب ) را نياورد تا در جمله بعدى كه مىفرمايد : شما از آن كراهت داريد ، مقام ربوبيت را از هتك حرمت حفظ نمايد ، ( كره ) مشقتّى است كه انسان از درون خود احساس كند ، و امّا اينكه جهاد و قتال بر مؤمنان دشوار بوده است يا از اين جهت است كه ، ( 1 - در جنگ جانها در معرض نابودى و خطر قرار مىگيرد و مستلزم رنج و تعب و خستگى است و امنيت و رفاه از بين مىرود ، ( 2 - و يا بخاطر آنكه مؤمنان مىخواستند قتال تأخير بيافتد تا
هامش
( 1 ) - سوره آل عمران ، آيه 92 .
( 2 ) - جز شل و كور و مريض و . . . كه خداوند آنها را استثناء كرده است ،( لَيْسَ عَلَى الْأَعْمى حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ ) *.