[ فصل بيست و دوم ] تذييل اين تاريخ به تفصيل مكارم اوصاف وسعت اخلاق پادشاه فايق و سابق حكام اسلاف سلطان احمد خان خلد ملكه و سلطانه به تاريخ سنهء [ احدى عشرين ] و تسعمائه
چون از غره صبا ، هلال دولت اعلاى سلطانى به حد درجات اوج نشو و نما بدر سلطنت و جهانبانى [ رسيد ] نسيم صباى شهريارى بر رياض ممالك مىوزيد و شهر وجود همايون به آئين مفاخر و مآثر ، معمور و آبدان و ولايت عقيدهاش به انوار مظاهر عدل و احسان شاد و ريان ، و ذات شريفش آينهء روزگار و محرر دفتر صفاتش ، تجربيات ادوار و ابدان زاكيه سبب نظام جهانيان و زلال چشمهء مرحمت و عاطفتش به همه ممالك روان ، زمان دولت مسعود ميمون ، كارنامهء سلاطين عالىمقدار و اوان سعادت همايون ، دستور حكام ذوى الاقتدار . دبير دانشور ضمير كه مهندس تقدير تلميذى از تلامذهء حلقهء درس او باشد . چون تفسير ضبط و نسق بلدان ، تأييد و تعبير احكام حكام ماضيه و حاليه مىكرد و به قلم قضا نفاذ اعمال طوايف امم ، سواد دفاتر تقادير مىنمود و در ميدان عقل و نقل ، گوى مهارت و حذاقت از فيلسوف گردون مىربود و صبح مرام از نير آثار اقلام مىگشود و مهر سپهر صلاح صواب از افق تدابير چهرهء مراد مىنمود و ابواب امور در مجارى نطق و بيان مفتوح و احوال عصور و دهور در مآثر كلك و بنان منقوح . از آن حيثيت كه آتش فتن حكام زمن افروخته و آثار احراق استدامت يافته و اوراق دفاتر سلوك ممالك ابتر و سوخته و خراج الكهها فرورفته و مهام انام ايام از نسق و نظام درافتاده بود ، ذهن مستقيم اعلاى سلطانى خانى كه مجدد قوانين بود ، چون مضمون كلام
« ثُمَّ أَنْشَأْنا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْناً آخَرِينَ »
را معاينه ديد و بر دفتر پريشانى روزگار اطلاع حاصل كرد ، اشراق
« وَ سارِعُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ