حال آن بود كه چون خاطر همايون از راه آنكه پيشتر بسمع مبارك صورت واقعه رسيده بود و آن را پسنديده نداشته پس از آنكه تخت مملكت به مكان همايون او آراسته شد بر منوال تفقّد سليمان هدهد را بىعرض حالى و تذكيرى يا استعمال تدبيرى به حال اين بنده كه بستهء قيود عناء ليالى و خستهء تير چرخ لاابالى است التفات نمود و ايلچيان را باستحضار او روان فرمود ، ايلچيان بسرعت تمام از حدّ مراغه بهمدان رسيدند و قيود روحانى و جسمانى برداشتند « 1 » و روز شنبه پنجم صفر سنهء احدى و ثمانين و ستّمايه در صحبت ايشان متوجّه حضرت شديم و پنجم روز را بارمينيّه باردوى اشرف پيوستيم و در خدمت اردوى همايون متوجّه الطاق « 2 » گرديديم و
هامش
مثنّاة فوقانيّه است نه نون ، و قرينهء ديگر آنكه در جلد 25 از نهاية الأرب للنّويرى المتوفّى سنة 732 كه خود معاصر اين پادشاه بوده است نسخهء كتابخانهء ملّى پاريس ( 1577Arabe) ورقb37 -a39 كه نسخهء قديم و معاصر يا قريب العصر با مصنّف است در ضمن سوق تاريخ وى هفت مرتبه در كمال وضوح و روشنى نام او را توكدار با تاء مثنّاة فوقانيّه نوشته است ، و همچنين در جلد 23 از كتاب مسالك الأبصار فى اخبار ملوك الأمصار لشهاب الدّين احمد بن يحيى بن فضل اللّه الدّمشقىّ المتوفّى سنة 749 نسخهء كتابخانهء مزبوره ( 2328Arabe) ورقb121 كه آن نيز نسخهء قديم و ظاهرا معاصر مصنّف است نام او را در كمال وضوح تكدار با تاء مثنّاة فوقانيّه نوشته است ، - امّا سبب تسميهء او باحمد در آن نيز قول مؤرّخين مختلف است ، در تاريخ وصّاف ( طبع بمبئى ص 105 ) گويد « قرار نهادند كه از برادران نكودار ( صح - تكودار ) خان گردد و سبب آنكه قلادهء اسلام را متقلّد بود او را سلطان احمد گفتند » ، و قريب به همين مضمون است جامع التّواريخ و مسالك الأبصار ، و ابن تغرى بردى در المنهل الصّافى نسخهء كتابخانهء ملّى پاريس ج 1 ( 2068Arabe) ورقa144 گويد « كان اسمه اوّلا نوكدار ( صح - توكدار ) و سبب تسميته احمد هو انّ الفقراء الأحمديّة دخلوا به النّار بين يدى هولاكو فوهبه لهم و سمّاه احمد » ،
( 1 ) رسالهء مذكوره ، ورقa31 ، -
( 2 ) درست معلوم نشد كه الاطاق ( الطاق ، الاتاق ، الاتاغ ، الداق ، إله داغ ، - برحسب اختلاف تعبير مؤرّخين ) كه ييلاق پادشاهان مغول ايران بوده على التّحقيق در چه نقطهء واقع بوده است همينقدر از قرائن معلوم است كه الاتاق شهرى يا مرغزارى بوده است در شمال آذربايجان و جنوب قفقاز و شرق ارمنستان حاليّه ، و اگر كسى در جامع التّواريخ تتبّعى دقيق نمايد شايد بتواند موقع محقّق اين مقام را تعيين كند ،