بركجار « 1 » اين هفت پسر بودند كه بمرتبت استقلال رسيده بودند باتو قايم مقام پدر شد و حاكم ملك و برادران گشت و چون قاآن « 2 » بتخت مملكت بنشست تمامت آن حدود را كه مجاور او بود از بقاياى قفچاق و الان « 3 » و آس « 4 » و روس و بلاد ديگر چون بلغار و مكس « 5 » و غير آن تمامت را مسلّم و مستخلص كرد « 6 » ، و باتو در مخيّم خويش كه در حدود ايتيل « 7 » داشت مقام فرمود و شهرى بنا نهاد كه آن را سراى ميخوانند و حكم او بر تمامت ممالك نافذ بود و او پادشاهى بود به هيچ دين و ملّت مايل نه همان شيوهء يزدانشناسى مىدانست و متعصّب هيچكدام از ملل و اديان نبود بخشش و دهش او را حسابى نه و جود و سخاى او را شمار ناممكن ملوك اطراف و طرفنشينان آفاق و غير ايشان هركس به خدمت او رسيدى و پيشكشها كه ذخاير روزگار بودى پيش از آنك بخزانه درآرند تمامت را بر مغول و مسلمان و حاضران مجلس بخش كردى « 8 » و بقليل و كثير آن التفات ننمودى و تجّار از جوانب انواع متاعها به خدمت او آوردندى هرچه بودى بستدندى و قيمت يكى را چندباره بهاى آن مضاعف بدادى و بر سلاطين روم و شام و غير آن از بلاد برات و يرليغ فرمودى
هامش
جهانگشاى « بوخل » بوده كه شكلى ديگر از بوقال است ( زيرا كه قاف و خاء در لغت مغول دائما به يكديگر قلب مىشوند ) و كاتب واو را در كتابت وصل بخاء نموده بوده پس از آن نسّاخ متأخّر آن را « بمحلّ » خوانده و نوشتهاند ، و اين احتمال خيلى قريب بصواب است ،
اين واو را فقط در ج دارد ،
ج : تفرد ،
آ :
سسقان ؟ ؟ ؟ ، ب : سسفان ؟ ؟ ؟ ، ج : سيفان ، د : سينقاى ، ه : سنتان ،
آ : تبكوت ؟ ؟ ؟ ، ج : بيكوت ، د : منكوت ؟ ؟ ؟ ،
آ : بركه ؟ ؟ ؟ ، ه : بركا ،
( 1 ) آ ب : بركحار ، ج : برنجار ، - نام پسران توشى سابقا در ص 144 مذكور شد رجوع بدانجا شود ،
( 2 ) يعنى اوكتاى قاآن بن چنگيز خان ،
( 3 ) ج د ه : آلان ،
( 4 ) آ : اس ، ج : ارس ،
( 5 ) ج : مشكو ، ه : ملس ، د ندارد ،
( 6 ) يعنى باتو ،
( 7 ) ايتيل نهر معروف ولگا است كه در بحر خزر ميريزد و ياقوت در معجم البلدان آن را اتل مىنامد ، - ه : ايتل ؟ ؟ ؟ ، د : اينل ؟ ؟ ؟ ، ب : اييل ؟ ؟ ؟ ، ج : ايميل ؟ ؟ ؟ ، آ : ايميل ؟ ؟ ؟ ،
( 8 ) آ ه : كردندى ،
صورت دربار باتو بن توشى بن چنگيز خان در شهر سراى در كنار رود ايتيل يعنى ولگا
( از روى يك نسخهء بسيار قديمى از جامع التّواريخ كه در كتابخانهء ملّى پاريس محفوظ است )
222 .p face To