مرحوم آقا ميرزا سيد على صغير صاحب رياض معروف بشرح كبير است كه خواهرزاده آقاى بهبهانيست والده آقا سيد صادق دختر آقا سيد مهدى بحرالعلومست و والده آقا سيد محمد مجاهد دختر آقاى بهبهانى است و والد ايشان ملا محمد اكمل داماد مرحوم مجلسى اعلى اللّه مقامه است پس صاحب چنين نسب جليل و اصل اصيل را سزد كه مؤسس مشروطيت ايران شود علم عدالت را بدست گيرد ( اولئك آبائى فجئتنى بمثلهم ) و اين خاندان عظيم الشأن زياده از يك قرن است كه افتخار بزرگ ملت ايران بلكه تمام حوزه اسلامند و در علم و عمل و زهد و تقوى و قبول عامه و مطاعيت و شرافت نسب و كرامت حسب از طراز اول محسوبند .
بالجمله جناب آقا ميرزا سيد محمد در نوزدهم ماه ذيحجة الحرام سنه 1257 هجرى در كربلاى معلا متولد شده و يكسال در آن شهر مقدس بوده آنگاه ايشان را بهمدان آورده شش سال در حجر جد بزرگوارش آقا سيد مهدى پرورش يافته از آن پس بطهران آمده خدمت پدرش نائل و مشرف گشته پس از تحصيل علوم عربيه و ادبيه مشغول تحصيل علوم عاليه شده معقول را در خدمت آقا ميرزا ابو الحسن جلوه و فقه و اصول را در خدمت مرحوم والدش و ساير اساتيد تحصيل نموده و كسب اخلاق از مرحوم حاج شيخ هادى نجمآبادى فرموده و همواره طالب صحبت بزرگان و جهانگردان دانا بوده و بمطالعه روزنامجات و اطلاع برحال اروپائيان مايل ، در شوال سال ( 1299 ) هجرى با اينكه مستطيع نبود و حج بيت اللّه بر ايشان فرض نبود بعزم سفر كعبه و زيارت مدينه مشرفه و سياحت بلاد روسيه و آسياى صغرى و اسلامبول و ملاقات رجال بزرگ و دانايان سترك از راه درياى خزر روانه شد و بواسطهء موانعى چند در موسم به مكه نرسيد و روز بعد از اضحى وارد مكه شده و حج را بدل بعمره كرده بجهة و با و بدى هوا و عدم استطاعت تحمل توقف تا موسم حج نكرده بعتبات عاليات سفر كرد و در سامراء خدمت حضرت حجة الاسلام ميرزاى شيرازى رسيده عزم رحيلش بدل باقامت شد و در سال ( 1300 ) خبر ارتحال والد ماجدش را شنيد اهل و اولادش را از طهران بسامره خواست و در آنجا مشغول تحصيل و تكميل علوم دينيه شده در فضل و فقاهت و ورع و تقوى بغايت قصوى نائل و از آنحضرت قدسى آيت مجاز و از جمله اصحاب آن حوزه ممتاز گشته زياده از ده سال برحسب ميل خاطر سامى حضرت حجة الاسلامى در آن روضهء قدس و محفل انس مقيم بود و به خدمت بشريعت مطهره و قضاء حوائج مسلمين و معاضدت با آن پيشواى بزرگ دين قيام داشت بلكه محل شور و مشاورت امور سياسى آن حضرت بودند تا سنهء ( 1309 ) كه واقعه رژى واقع شد ناصر الدينشاه از ترقى مرحوم ميرزاى آشتيانى توهّم نموده خواست رونق بازار ميرزا را بشكند و او را از اهميتى كه حاصل شده بود تخفيف بدهد و از مدارج عاليه كه ارتقاء جسته بود فرود آرد چاره را در آن ديد كه يكى را در مقابل ميرزا ترقى دهد ، در طهران كسى را لايق اين كار ندانست چه كه هريك از علماء طهران بهر درجه كه مقدورشان بود در انظار مقامى گرفته بود و اين كس ميبايست از خارج برسد و از اول ورود صاحب مقامى بلند شود و منظرى ارجمند حاصل كند لا بد حضور حضرت حجة الاسلامى عرضه داشت كه لازمست يكى از آقازادههاى طهرانى را كه مربّاى آنحضرت هستند و محل وثوق و اعتماد ، گسيل طهران كنند كه گذشته از مرجعيت عامه واسطه بين شاه و حجة الاسلام
تاريخ بيدارى ايرانيان ( فارسى ) — صفحة 48
مساهمون: ناظم الاسلام كرمانى
ص٤٨