چه ما اجزاء قانون اسلام و تنظيم ادارهء دولت را خواهانيم و اين در ضمن جمهوريت و مشروطيت هردو حاصل است ( جمهوريت از افراد مشروطيت است ) مقصود ما رفع ظلم و استبداد است خواه بعنوان جمهوريت باشد خواه بعنوان مشروطيت .
روز سهشنبهء 21 محرم الحرام سال هزار و سيصد و بيست و سه هجرى انجمن مخفى در خانهء جناب ذو الرياستين منعقد گرديد بعض راپورتها قرائت شد از آن جمله امروز وليعهد از شهر تبريز به طرف طهران حركت نموده است على الظاهر اعليحضرت مظفر الدين شاه خيال مسافرت فرنگستان را دارد محمد على ميرزاى وليعهد را احضار فرموده است كه در مدت غياب اعليحضرت در مركز خلافت و مقر سلطنت اقامت و بنيابت پادشاه بمهام امور سلطنتى اشتغال ورزد و نيز امروز نظام السلطنه براى پيشكارى آذربايجان روانه گرديد .
از حالات وليعهد قدرى مذاكره شد و چون ما در اين تاريخ خود خيلى با اين وليعهد طرف خواهيم بود و كرارا اسم او و كارهاى او از قلم نگارنده به روى كاغذ خواهد آمد پس مناسب ديدم كه بعض حالات او را در فصلى عليحده در همين مقام در متن تاريخ بنويسم اگرچه حالات سايرين را بعنوان حاشيه در ذيل صحايف مينويسم اما حالات اين وليعهد را كه مسائل تاريخيه مبتنى بر آنست ناگزير و لا بد كرد نگارنده را كه در همين مقام بنويسم فلذا رشتهء تاريخ را بذكر اين فصل قطع نموده و گوئيم .
فصل در حالات محمد على ميرزا ششمين پادشاه سلسلهء قاجاريه در ايران كه بمفاد كل سادس مقتول او مخلوع از سلطنت خلع و در خارجه بكيفر اعمال خود گرفتار گرديد
محمد على ميرزا در چهاردهم ربيع الثانى سنهء 1289 هجرى در تبريز متولد شد .
بمفاد الولد للفراش پدرش مظفر الدين شاه و مادرش ام الخاقان دختر ميرزا تقى خان امير نظام
شرح
ايران را تنها تشويق بر گذشتگان كافى نمىدانند وزراء و خيرخواهان دولت نظر بتكاليف واجبه خود دو دست ديگر نيز از صاحبان علم و افكار عاريه نموده شروع بتأسيس قوانين و تنظيمات نمايند . چون قانون را مضر به حال خود ميدانند تا جان در تن دارند اقدام به اين امر نخواهند كرد در اين صورت بايد با همسايگان در يكدرجهء كم سلوك و رفتار نمود زيرا اين دايگان مهربانتر از مادر و اين گرگان مرغابى صفت و اين خيرانديشان خانمان برانداز تا دولت مقننه نشود چشم از منافع خود نپوشيده و براى جنبش موشى گربهاى چند ميرقصانند و به جهت تشويق در امر سياست و تجارت به يكديگر بازيهاى رنگارنگ به روى كار مىآورند و لو آنكه به قدر مكنت انگليسها در خزانهء دولت ليره موجود باشد و به قدر صنعتگران فرانسويها ارباب صنايع در كارخانهجات و به قدر اهالى چين قشون آزموده و حاضر ركاب و به قدر دول امريكا سفاين