و به حال فقر و پريشانى از دنيا رحلت فرمود و راضى نشد كه اعمالش بدست خارجه افتد .
گويند ناصر الدين شاه پس از آنكه ساعت معروف و نمونهء كالسگه را ديد براى اينكه دماغ آن مرحوم را بسوزاند گفت حيف صد حيف كه فكر شما در مقام صنعت صرف شود شما بايد اين هوش خدا داده را مصروف دين و علم و مذهب بفرمائيد .
از آن مرحوم شنيدم كه گفت بناصر الدين شاه گفتم اگر مخارج يك مدرسه را بدهيد من يك مدرسه تشكيل مىدهم كه در هر اطاقى از آن مدرسه يك علم صنعتى تدريس شود و پس از زمانى قهرا صنايع ايران در تحت علميت خواهد آمد و نظر آن مرحوم بمدرسهء دار الفنون بوده ولى ناصر الدين شاه چون ديد اين مدرسه اگر منعقد گردد اصلاح اهالى ايران را منتج خواهد گرديد لذا جواب داد حيف است كه فكر شما در جزئيات خراب شود بهرجهت دماغ آنمرحوم سوخت چنان كه دماغ ديگران سوخته گرديد . رحمة اللّه عليه
فصل در حالات اكفى الكفاة احمى الحماة بيداركنندهء ايرانيان مرحوم ميرزا ملكم خان
اديب كامل و اريب فاضل جامع محاسن بيان و معانى بيت العتيق دانش و بينش را بانى ميرزا ملكم خان اصفهانى شرح خدمات لايقات آنمرحوم در جنبش خفتگان و بيدارى ايرانيان دفترى عليحده را در خور است ميتوان گفت اول كسى است كه تخم قانون در اين سرزمين كاشت چنان كه ميرزا ملكم خان قانونى معروف گشت .
اين شخص نجيب در سال 1249 هجرى در اصفهان متولد شده پدرش ميرزا يعقوب خان ارمنى بود مسلمان شد اسباب تحصيل پسرش ملكم را از همان طفوليت به خوبى فراهم نمود علوم مقدمات را بمراقبت و شوقى تمام دو سه سال تحصيل نموده در سن ده سالگى بپاريس رفته و در مدارس پاريس به تحصيل انواع علوم و تعلّم فنون علوم پرداخته بيمن استعداد در علوم رياضى و حقوق و فنون ادبيه و روابط و تنظيمات دول ماهر و ممتحن و مورد تحسين و تمجيد علماء و اساتيد فن گرديده وقتى مراجعت بايران نمود بشرف مترجمى مخصوص حضور همايونى نايل و در اندك زمانى طرف اعتماد دربار ايران و دخيل مسائل مهمهء دولتى شد و در سفارت مرحوم فرخ خان امين الدوله به سمت مستشارى مأمور فرنگستان گرديده و با عموم دول فرنك و امريكا از طرف دولت عليه عهدنامهء دوستى و تجارتى بسته در سنهء 1276 وقتى كه بدربار ايران معاودت نمود محرم و محل اعتماد اولياى دولت عليه و مؤسس بعضى قواعد جديده و رسوم مفيده شد .
اغلب از صنايع و بدايع عصر جديد را از فرنگستان بايران او جلب نمود بخصوص تلگراف را كه او در اين مملكت داير نمود در قواعد تنظيمات دولت كتابچههاى متعدد نوشت در امور وزارت خارجه