جواب دوّم : چون امر كرد كه از شر آنها بايد به خدا پناه برد خود را پروردگار آنها ناميد تا معلوم شود كه او پناهدهنده از شرّ آنهاست .
جواب سوّم : استعاذه از شرّ وسواس كه متوجه مردم است به پروردگار آنان كه خدا و معبود آنها نيز هست واقع شده است . چنان كه برخى از بردگان در موقع ناراحتى به مولا و محذوم و ولىّ امر خود پناه مىبرند .
مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ
« 1 » سؤال 1138 : اين جمله آيا بيان وسوسهكننده است كه شيطان بر دو نوع جنّى و انسى است چنان كه مىفرمايد :
« شَياطِينَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ »
و يا بيان « الناس » است كه وسوسه در سينهء آنها قرار مىگيرد و « الناس » كه آخرين كلمه قرآن است به معناى انسان است ؟
جواب : برخى از بزرگان تفسير گفتهاند : مراد همان معناى اول است .
يعنى گويا فرموده است : « من شر الوسواس الجنى و من شر الوسواس الانسى » پس استعاذه از شر وسوسهگران جن و انس است به خداوند تعالى است .
زجاج اين قول را پذيرفته است . بنا بر ؟ ؟ اين قول لفظ خناس بر انسان هم اطلاق شده درحالىكه در روايت است كه اسم يك جنّ مىباشد .
برخى گفتهاند : مراد معناى دوّم است يعنى گويا فرموده است : « من شر الوسواس الجنى الذى يوسوس فى صدور الناس من جنهم و انسهم » پس جن را همانطوركه نفر و رجال ناميده ناس نيز ناميده است . چنان كه مىفرمايد :
« أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ »
و يا مىفرمايد :
« يَعُوذُونَ بِرِجالٍ مِنَ الْجِنِّ »
پس استعاذه از شر وسواس است كه در سينه جنيان وسوسه مىكند چنان كه در سينه آدميان وسوسه مىنمايد .
اين قول را فرّاء اختيار كرده است و مراد از جنة در اينجا بنا بر قول اوّل
هامش
( 1 ) . سورهء ناس ، آيهء 6 : از جنّيان و انسانها .