سؤال 1069 : به اتفاق آراء علما ضمير در منهم به مشركان عرب برمىگردد .
چرا آنها به آثم و كفور تقسيم شده از درحالىكه همهء آنها آثم و كفورند ؟
جواب : مراد از آثم عتبة بن ربيعه است كه گويا بر مركب گناهان سوار شده و انواع فسقها را مرتكب مىگردد و منظور از كفور وليد بن مغيره است كه در كفر خود خيلى پافشارى مىكرد و هر دو هم آثم و هم كفور بودند .
منظور از نهى از اطاعت آنان اين است كه آنان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را به تركم دعوت و موافقت با آنان در كفر و ضلالت دعوت مىكردند اگر كسى بگويد : نهى از اطاعت يكى از آنان چه معنى مىدهد ؟
جواب : برخى گفتهاند : او در اينجا به معناى واو است چنان كه مىفرمايد :
« أَوِ الْحَوايا »
جواب دوّم : اگر مىفرمود از هر دو اطاعت نكن ممكن بود كه معنى آن جواز اطاعت از يكى از آنها باشد . ولى وقتى كه از اطاعت يكى از آنها نهى مىكند قطعا به معناى نهى از اطاعت از هر دو مىباشد .
وَ شَدَدْنا أَسْرَهُمْ
« 1 » سؤال 1070 : چگونه خداوند در اين آيه خلقت انسانها را محكم و تشديد توصيف مىفرمايد درحالىكه در جاى ديگر مىگويد :
« خُلِقَ الْإِنْسانُ ضَعِيفاً »
؟
جواب : ابن عبّاس و اكثر مفسران گفتهاند : مراد آن است كه انسان در مقابل زنان از لحاظ شهوت جنسى ناتوان است و لذا خداوند ازدواج را براى او مباح شمرده است چنان كه در آيهء قبل از اين نيز بيان گرديده است . زجاج گفته است . معنى آن است كه هوس و شهوت بر انسان غلبه مىكند و لذا ضعيف معرفى شمرده شده است ولى اين آيه كه خلقت را محكم و شديد معرفى مىكند مراد ارتباط محكم مفاصل با يكديگر بهوسيله عروق و اعصاب
هامش
( 1 ) . سورهء دهر ، آيهء 28 : و مفاصل آنها را نيرومند گردانيديم .