ندارند . و امّا اگر پاسخ مشركان عرب باشد معنا چنين است : اگر خداوند مىخواست فرزندى برگزيند موجودى را برمىگزيد تا هر چه را كه بخواهد خلق كند و در نتيجه فرزند خدا موصوف به صفت خدا باشد و از ميان فرشتگانى كه نمىتوانند يك بال پشهاى را خلق كنند انتخاب نمىكرد . البته اين مطلب به ساختن پرنده از سوى عيسى عليه السّلام نقض نمىشود چون يا به خاطر آن است كه هر چه را كه مىخواست نمىتوانست خلق كند و يا به اين خاطر است كه خلقت بدست عيسى عليه السّلام به معناى اندازهگيرى از گل است ولى خداوند آن گل اندازهگيرىشده را با دميدن حضرت عيسى عليه السّلام به حيوانى تبديل مىكرد تا به عنوان معجزهء آن حضرت باشد .
خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْها زَوْجَها
« 1 » سؤال 858 : چگونه خداوند مىفرمايد خداوند شما را از آدم آفريد و پس از آن حوّا را از او خلق كرد درحالىكه خلقت حوا قبل از خلقت ما انسانها ( از حضرت آدم عليه السّلام ) بوده است ؟
جواب : ثم در اينجا براى ترتيب در اخبار است نه ايجاد ، يعنى براى بيان زمان ايجاد حوا نيست بلكه براى خبر دادن از خلقت اوست مثل آنكه كسى به دوست خود مىگويد : اعطيتك اليوم كذا ثم اعطيتك امس اكثر منه . يعنى او را خبر مىدهد كه چنين كرده است . شاعر نيز مىگويد :
ان من ساد ثم ساد ابوه * ثم قد ساد قبل ذلك جده
جواب دوّم : ثم متعلق به معناى واحده است و جعل را بر آن عطف مىكند نه بر خلقكم . پس معنى چنين است : خلقكم من نفس واحدة . . .
جواب سوّم : ثم به همان معناى ظاهرى يعنى ترتيب در ايجاد است چون خداوند آدم عليه السّلام را خلق نمود و سپس ذريهء او را به صورت ذر خارج ساخت
هامش
( 1 ) . سورهء زمر ، آيهء 6 : شما را از نفس واحدهاى آفريد سپس از آن همسرش را آفريد .