جواب : چون در دلالت همسانى و در جهت وحدت دارند آن دو را به عنوان يك آيه و نشانه ذكر فرموده مثل
« وَ جَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَ أُمَّهُ آيَةً »
كه هر دو مادر و پسر آيهء يك چيز يعنى توحيد الهى مىباشند .
قُلِ ادْعُوا الَّذِينَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ
« 1 » سؤال 807 : مشركان غير از خداوند كسى ديگر را خدا نمىدانستند بلكه ديگران را شريك با خداوند مىدانستند . پس چگونه مىفرمايد : مشركان غير از خداوند كسى ديگر را خدا مىدانند ؟
جواب : اولا اين آيه صريحا دلالت نمىكند كه آنها خدايان منحصر در غير خدا مىدانستند بلكه اين معنى از اين آيه توهّم مىشود و ثانيا اگر چنين دلالتى داشته باشد جواب مىدهيم كه در اين آيه تقديم و تأخيرى وجود دارد و آن اين است : قل ادعوا الذين من دون الله زعمتم انهم شركاء لله
وَ إِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلى هُدىً أَوْ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ
« 2 » سؤال 808 : معناى تشكيك در اين آيه چيست درحالىكه شكى در هدايت يافتن پيامبر و يارانش و ضلالت كفّار نيست ؟
جواب : برخى گفتهاند : او در اين دو موضوع به معناى واو است . پس معنى اين است : ما بر هدايت و شما بر گمراهى هستيد . « 3 » برخى گفتهاند : معنى اين است : ما گمراه يا هدايت يافتهايم و شما نيز همينطور و اين تعبير كنايه از ضلالت و گمراهى آنان است . درست مثل كسى
هامش
( 1 ) . سورهء سبأ ، آيهء 22 : بگو كسانى را كه معبود مىپنداريد ، بخوانيد .
( 2 ) . سورهء سبأ ، آيهء 24 : و مسلما ما با شما پيرو راه راست هستيم و با شما در گمراهى آشكاريم .
( 3 ) . شايد بتوان گفت كه دستور تربيتى اسلام اين است كه در مقام احتجاج با طرف مقابل نبايستى بطور قطع و يقين او را به گمراهى منسوب نمود بلكه در آغاز به اين صورت كه در آيه مطرح است با او سخن گفت و اندك اندك او را به سخن حق و صواب رهنمون ساخت . ( مترجم )