إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَ كُبَراءَنا
« 1 » سؤال 801 : ساده و كبراء به يك معنايند پس چرا عطف بر يكديگر شدهاند ؟
جواب : از باب عطف لفظ بر لفظ مغاير است كه در معنى متحد مىباشند ، مثل « فلان عاقل لبيب » « و هذا حسن جميل » و قول شاعر كه مىگويد :
معاذ الله من كذب و مين
وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا
« 2 » سؤال 802 : چگونه خداوند انسان يعنى حضرت آدم عليه السّلام را به ظلوم و جهول بودن متصف فرمود درحالىكه فعول از اوزان مبالغه و مقتضى تكرار ظلم و جهل است و آن حضرت بسيار ظالم و بسيار جاهل نبوده است ؟
جواب : چون آدم عليه السّلام داراى عظمت شأن و مقام بوده ظلم و جهل او ناپسندتر و نكوهيدهتر از ظلم و جهل ديگران محسوب مىشود . پس عظمت وصف بجاى كثرت قرار گرفته است ، نظير اين مطلب در سورهء آل عمران ذيل آيه
« وَ أَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ »
گذشت كه ظلم اندك از سوى خداوند ظلم عظيم محسوب مىگردد .
برخى گفتهاند : خداوند آدم عليه السّلام را ظلوم و جهول ناميده است چون ضرر ظلم و جهل آن حضرت به همه مردم برمىگردد ، يعنى تمام مردم به خاطر تسلط شيطان و لشكريانش بر آدم عليه السّلام از بهشت اخراج شدهاند .
هامش
( 1 ) . سورهء احزاب ، آيهء 67 : همانا ما مطيع رؤسا و بزرگانمان بوديم .
( 2 ) . سورهء احزاب ، آيهء 72 : و انسان آن بار را برداشت ، همانا او جفاكار و نادان بود .