جريبى بايستى ماليات مقرر ساليانه را بپردازد ماليات بطور نقدى گرفته ميشد و مأخذ آن براى هر جريبى از اين قرار مقرر شده بود يك درهم براى گندم و جو هشت درهم براى موستان هفت درهم براى يونجه پنج سدس درهم براى برنج براى درخت خرما و زيتون ماليات موافق عده درختها معين شده بود : يك درهم براى چهار درخت خرماى ايرانى يا شش درخت خرماى آرامى و شش درخت زيتون ماليات را به چهار قسط دريافت ميداشتند و باصطلاح آن روز ( سه مرّك ) ميگفتند باقى محصولات از ماليات معفوّ بود حتى از درختهاى خرما و غيره در غير باغ ماليات نمىگرفتند « 1 » اين اصلاح مالياتى با وجود معايبى كه داشت بواسطه گزافى مالياتهاى سابق خيلى باعث مسرّت اهالى و رفاهيّت مردم گرديد ماليات سرانه هم در زمان انوشيروان اصلاح شد توضيح آنكه مردم را از روى دارائى تخمينى به چند طبقه تقسيم كردند و براى هر طبقه سرانهء قرار دادند طبقه اولى دوازده درهم در سال ميداد متوسطه هشت يا شش درهم باقى چهار درهم نجبا و جنگيها و روحانيون و دبيران و مستخدمين ادارات سلطنتى از دادن ماليات سرانه معفوّ بودند . براى اجراى مقررات مذكوره به قضات ولايات امر شده بود كه ناظر اجراى آن باشند و به شكايات از تعدى مأمورين دولت رسيدگى كرده منظما مركز را مطلع دارند براى محفوظ ماندن ترتيب جديد و اطلاع قضات از آن نسخهء از مقررات مذكوره در خزانه ضبط و نسخهء هم براى قضات ولايات فرستاده شده بود . ماليات سرانه از سن بيست تا پنجاه گرفته ميشد با وجود سختى مأمورين دولت در گرفتن مالياتها باز بقاياى مالياتى حاصل ميشد و ليكن گاهى شاهان ساسانى اين بقايا را مىبخشيدند مثل بخشايش بهرامگور در موقع جلوس به تخت يا فيروز اول در موقع سال مجاعه و غيره عايدات عادى
هامش
( 1 ) - كريستنسن كه راجع به ترتيبات ساسانيان تتبعاتى كرده از ماليات جنسى هيچ ذكرى نكرده و معلوم است كه ماليات جنسى مبدل به نقدى شده بود .