تا معلوم كند ، كه تأديه اين مالياتها بر مردم سخت است يا نه ، و پس از آنكه جواب آمد ، كه نيست و مردم مىتوانند بپردازند ، باز مالياتها را نصف كرده گفت : چون ولات براى مخارج خودشان از مردم عوارضى ميگيرند ، بايد ماليات را كم كرد ، تا تحميل نشود .
اگر در مأخذ مالياتهائى ، كه هرودوت براى ايالات ذكر مىكند ، قدرى دقيق شويم ، مىبينيم ، كه باستثناى هند ماليات ممالك غربى ، مانند آسياى صغير ، بابل ، مصر و غيره خيلى بيش از ماليات ممالك شرقى است . جهت آن زيادى جمعيّت و ثروت اين ممالك بوده . يكچيز هم در فهرست هرودوت جالب توجه است :
او ايالات را به ترتيب ميشمارد و در همانحال از مغرب بمشرق رفته مجدّدا به مغرب برميگردد و باز بمشرق ميرود و قس عليهذا . جهت بايد تاريخ تأسيس اين ايالات باشد و در اين صورت اعداد ترتيبى ، كه ذكر شده ، موافق تاريخ است ، چنان كه مورّخ مذكور راجع بايالت اوّل گويد : اين نخستين ايالتى بود ، كه داريوش تأسيس كرد .
بنابراين ، فهرست هرودوت اهميّت ايالات ايران را از نظر داريوش و حكومت مركزى معلوم مىدارد : جاهائى كه جزو ايالات سهگانه اولى است مهمتر بوده و داريوش تشكيلاتى قبل از ساير جاها به اين محلّها داده ، زيرا اصطكاك عالم ايرانى با عالم يونانى در اينجاها رو مىداد ، روابط ايران و يونان بدست ولات اين ايالات اداره ميشد و سروكار يونانيها با اين ولات بود . بعد داريوش بساير قسمتهاى آسياى صغير و نيز فينيقيّه و فلسطين و مصر اهميّت داده ، زيرا اين ممالك در كنار درياها واقع و پرثروت بودند و دسايس يونانىها در اينجاها نيز ميدان مىيافت .
سپس داريوش متوجه مشرق و شمال و شرق شده ، چه اينها مردمانى كوهستانى و سلحشور بودند . پس از آنكه شاه مزبور از تشكيلات غربى و شرقى دولت ايران فراغت يافته ، بتشكيلات خود ايران و مردمان همجوار پرداخته و در آخر بهند رسيده ، چه تسخير بعض قسمتهاى هند در 512 ق . م روى داد ( در سال نهم سلطنت او ) .
از عايدات فوقالعاده دولت در اين زمان اطّلاعى نداريم و ليكن ترديدى نيست ، كه دولت ، علاوه بر مالياتهاى مقرّر ( نقد و جنس ) عايدات ديگر نيز داشته ، از قبيل
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى ) — صفحة 1477
مساهمون: حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
ص١٤٧٧