يا كانالى است ، كه بامر شاه مزبور براى اتصال رود نيل با درياى سرخ ساخته اند و بسه زبان آسيائى در يك طرف سنگ و زبان مصرى در طرف ديگر آن كنده شده . سه زبان آسيائى پارسى قديم ، عيلامى و آسورى است . در كتيبهء مصرى داريوش را مانند فرعون مصر نشاندادهاند ، يعنى صورت او زير قرص پردار آفتاب است و خدايان دو نيمه نيل ، دو قسمت مصر ( مصر عليا و سفلى ) را در زير اسم او بهم اتصال دادهاند و نيز در اينجا موافق مراسمى ، كه براى فراعنه مقرّر بوده ، اسامى مللى ، كه تابع داريوش بودند ، ذكر شده ، توضيح آنكه خواستهاند بگويند ، كه تمام اين مردمان تابع فرعون مصر ( آنتريوش ) « 1 » اند و او بالاتر از فراعنهء سلسلهء هيجدهم است . « 2 » در اينجا ممالكى ذكر شده ، كه اسامى آنها نه قبل از اين زمان در خطوط مصرى ديده شده و نه بعد از آن ، ولى بعض اسامى حك گشته و باعث تأسف است ، زيرا از تطبيق اين اسامى با اسامى كتيبهء نقش رستم داريوش ممكن بود ، ترديدى ، كه راجع ببعض ايالات ايران موجود است ، رفع گردد . تفاوتى ، كه بين اين صورتها و صورتهاى مردمان تابع در زمان فراعنهء مصر ديده مىشود ، اين است :
در زمان فراعنه مردم تابع را به شكل اسيرى تصوير ميكردند ، كه دستهايش مقيد است و رشتهاى اين اسير را به شكل بيضى دندانهدار ، يعنى قلعه محكم ، بسته است ، ولى ، چون در اينجا نميتوانستند مردمان آريانى را به اين شكل درآورند ، تغييرى در نشاندادن مردمان تابع حاصل شده ، كه چنين است : مردم تابع مانند اسيرى نيست ، كه دستهاى او را بسته باشند ، بلكه بىقيد زانو به زمين زده و در حال خشوع و خضوع در بالاى شكل بيضى قرار گرفته . ترتيب مردمان تابع از اينقرار است : مقام اوّل را به پارس دادهاند ، بعد ماد مىآيد ، پس از آن سائر ايالات ذكر شده و در آخر مملكت سكاها ، با اين تصريح ، كه مملكت سكاها آخر دنيا است « 3 » .
نسخهء مصرى كتيبه از نسخههائى ، كه بخطوط ميخى نوشته شده ( يعنى به پارسى ،
هامش
( 1 ) - يعنى داريوش .
( 2 ) - سلسلهء هيجدهم سلسلهء باعظمتى بود .
( 3 ) - اين اشكال هم روايت هرودوت را در باب گفتههاى مصريها راجع به سزوستريس و داريوش تكذيب مىكند .