اسناد مصرى
در باب كارهاى داريوش در مصر اسنادى از مصر بدست آمده ، كه شرحش اين است : اولا سندى است از اوجاگررسنت يعنى از همان شخصى ، كه از مجسمه و كتيبهاش بالاتر بمناسبت كارهاى كبوجيه در مصر ذكرى شد . نويسندهء مزبور گويد : « اعليحضرت پادشاه مصر عليا و سفلى ( داريوش ) امر كرد ، كه من به مصر بروم . در اينموقع اعليحضرت به سمت پادشاه بزرگ تمام ممالك خارجه و شاه بزرگ مصر در عيلام توقّف داشت . مأموريت من اين بود ، كه بناهاى پرآنخا « 1 » را ، پس از آنكه آن را خراب كرده بودند ، بسازم . آسيائىها مرا از مملكتى بمملكتى بردند ، تا به مصر رسانيدند ، چنان كه امر آقاى برّين بود « 2 » . من موافق ارادهء اعليحضرت رفتار كرده به آنها ( يعنى بمؤسّسات ) كتاب دادم و پسران اشخاصى را در آنها داخل كردم . در ميان اينها پسران مردم فقير نبودند . من آنها را بنظارت اشخاص مجرّب سپردم . . . براى هريك از كارهاى آنها اعليحضرت فرمود ، كه چيزهاى خوب به آنها بدهم ، تا به كارهاى خودشان مشغول شوند . من براى آنها چيزهاى مفيد و آلات و ادوات ، موافق كتابهاى آنها آماده كردم ، چنان كه سابقا معمول بود . چنين بود اقدام اعليحضرت ، چه او فائدهء صنايع را ميداند و نيز از اين جهت ، كه هر مريض را شفا داده اسامى خداها ، معابد و مراسم قربانى را برقرار كند و اعياد آنها را الى الابد بگيرند » . از اين كتيبه معلوم است ، كه داريوش اين شخص را مأمور كرده به مصر برود و مدرسهء طبّ مصر را كه در سائيس در معبد نيت بوده و ، شايد در زمان كبوجيه خراب كرده بودند ، از نو داير كند .
اسناد ديگرى نيز بدست آمده ، كه بودن اين مدرسهء عالى طبّ را در سائيس ثابت مىكند « 3 » . از منابع يونانى هم معلوم است ، كه داريوش بعلم طبّ و ترقى آن اهميت ميداده و اطباى خوب را تشويق مىكرده . ثانيا كتيبهايست از داريوش در پنج نسخه ، كه در نزديكى كانال سوئز يافتهاند . اين كتيبه راجع به ترعه
هامش
( 1 ) - قسمتى از معبد نيت .
( 2 ) - گويا مقصود قارهء آسيا و افريقا باشد و معلوم مىشود قضيهاى را ، كه شخص مصرى ذكر مىكند ، قبل از قشونكشى داريوش به اروپا ، يعنى پيش از 514 ق . م ، واقع شده .
( 3 ) - كاغذ حصيرى ابرس « من از سائيس بيرون آمدم » .