سال قبل از ميلاد شروع شده ، دوّمى تقريبا در شش و سوّمى در سه هزار سال قبل از ميلاد . بعض علماء يك قسمت هم بر اين قسمتها افزوده و دورهء چهارم را دورهء زغالسنگ ناميده زمان ما را جزو آن ميدانند . كشف مس و طلا زودتر صورت گرفت زيرا اين دو فلز غالبا در طبيعت بطور خالص يافت مىشود . انسان هم در ابتداء بوجود همين دو فلز پى برد و استخراج فلز از سنگ بعدها ميسر گرديد . در ابتداى عهد فلز تراشيدن و صيقل كردن سنگ دوام داشت و فلز را براى ساختن آلات و ابزار با سنگ توأما به كار ميبردند زيرا دوام مس كمتر از سنگ بود . بعد كه مس را با قلع امتزاج داده مفرغ بدست آوردند اين اختراع باعث پيشرفت زياد در صنعت گرديد ولى جاى سنگ تراشيده و صيقلى را نگرفت و فقط از اهميت سنگ وقتى كاست كه آهن بدست آمد .
اين است تقسيمات اعصار و عهود و ازمنهء پيش از تاريخ و چون تاريخ بشر تا شش هزار سال قبل از ميلاد صعود مىكند ، زيرا بعض مورّخين تاريخ مصر را تقريبا تا اين زمان بالا مىبرند ، پس اگر اينمدّت را براى بشر كنونى ( نه براى هرملتى جداگانه ) درنظر گيريم ، عهد مفرغ و آهن جزو ازمنهء تاريخى است .
اين نكته را هم بايد درنظر داشت كه تمام ملل روى زمين مرتبا از اين مراحل نگذشتهاند و براى بعضى انحرافهائى روى داده كه راجع بچگونگى و شرح احوال عهد يا دورهايست و نيز معلوم است كه تغيير احوال و داخل شدن در مرحلهاى از مراحل صنايع براى تمام ملل در يك زمان روى نداده و اكنون هم در اقيانوسيه يا افريقا مردمانى هستند كه اگر روابط بينالمللى كنونى نبود ، يقينا در احوال عهد حجر زندگانى ميكردند . چيزى كه در همه جا يكى است نتيجهء ترقى مىباشد ، يعنى نتيجهء ترقى و تكامل همهجا همان بود بىاينكه طول مدّت تحوّلات و گذشتن از مرحلهاى بمرحلهء ديگر همان باشد .
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى ) — صفحة 6
مساهمون: حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
ص٦