نقاط ساحلى با گيلان بوده و بوسيلهء قلعهء محكمى كه با آجر ساخته شده بود دفاع ميشده است و يك مسجد جمعه در بازار آن واقع بود . مقدسى راجع به آن مينويسد « لنگرگاه بزرگ گرگان » و بگفتهء ياقوت خود بحر خزر نيز غالبا درياى آبسگون ناميده ميشد . در تاريخ ، آبسگون بعنوان آخرين پناهگاه سلطان محمد آخرين پادشاه خوارزمشاهى كه در برابر غارتگران مغول فرار اختيار كرده بود شناخته مىشود . وى در اين شهر بسال 617 هجرى در نهايت بدبختى فوت كرد . ابن سرابيون اظهار ميدارد كه شهر آبسگون در كنار رود گرگان در محلى كه رود به دريا ميريخته واقع بوده است « 107 » .
مهمترين رودخانهء ايالت گرگان روديست كه مقدسى آن را بنام طيفورى ذكر نموده ولى اسمى از رودخانهء اترك نبرده است . در قرن هشتم هجرى ( 14 مسيحى ) حمد اللّه مستوفى آن را آب جرجان نام برده و ميگويد كه از جلگهء شهر نو سرچشمه ميگيرد و از ميان دشت سلطان دوين جريان دارد و از شهر گرگان عبور مىكند و در نزديكى جزيرهء آبسگون در خليج نيم مردان « 108 » بدرياى خزر مىريزد . بگفتهء مؤلف مزبور رودخانهاى عميق بود و عبور از آن امكان نداشت . به همين جهت كسانى كه ميخواستند از آن عبور كنند غالبا غرق ميشدند . در موقع سيلاب آب رودخانه بوسيلهء ترعهها خارج و براى آبيارى مصرف ميشد . با وجود اين قسمت عمدهء آب بهدر ميرفت . گرگان رود در كنار قلى داغ تشكيل مىگردد و آنجا محل اتصال سه نهرى است كه از سرچشمه واحد ميآيند . يلى چشمه و يك ميل و نيم بالاتر نهر ديگر و دلما نيم ميل باز بالاتر . مجموع آب نهرهاى كى و اسحقى در سمت چپ سارىسو در طرف راست و آب شور 12 ميل پايينتر به آن ملحق ميشوند .
در نزديكى خرابههاى شهر قديمى گرگان خرم رود « 109 » كه نوده يا سمبر هم ناميده مىشود ، از سمت جنوب بگرگان رود ميريزد . شعب ديگرش از
مازندران و استرآباد ( فارسى ) — صفحة 143
مساهمون: ياسنت لويى رابينو
ص١٤٣