طرف جنوب عبارتند از نهرهاى كونچىملا كه شايد همان قچق باشد و آقرى كل ( در سه ميلى پريم تپه ) البه كلى يا المكاتلى 6 ميلى يارم تپه و چقلى و قوشگرپى و اقيره جارو گرپ .
بنابر اظهار فن بوده « 1 » اسحقىسو كه قراول چاى و دوق اولو هم ناميده مىشود ، از سمت چپ سواسينه رود و از طرف راست قرهسلى به آن ميريزد . طول گرگان رود بيش از يكصد ميل است دهانهء آن سابقا نزديك باش يوزخه بوده كه كمى در شمال قرهسو است در سال 1854 هجرى ايرانيان كوشيدند آب رودخانه را به مسير سابق آن منحرف سازند . ولى موفق نشدند و از آن پس رود مزبور در دو شاخه جريان يافته و شعبهء عمده به طرف گمش تپه و شعبهء ديگر بخواجه نفس ميرفته . در حدود سال 1886 شاخهء اولى خشك شد . رودخانه پنج پل دارد . يكى پل چوبى در گنبد قابوس و ديگر پل ديگر سنگى در آق قلعهء و سه پل چوبى ديگر به ترتيب در عبه ملا قليج خان و در آنجالى و در خواجه نفس .
ما به تماشاى تپهء بزرگى رفتيم كه از آثار محل قديم شهر گرگان است . در شمال غربى شهر ، ارگ واقع « 2 » و شامل يك قصر و بازار و حمام است . حمام مزبور هنوز در وضع نسبة سالمى باقى مانده بود . ارگ مذكور بر ساحل شرقى نهر قرنگى امام يا خرما رود واقع بود كه شعبهاى از گرگان رود است و بوسيلهء مجارى سنگى آب از گرگان و قرنگى امام به شهر ميرفته و سابقا آب بيشترى در آن جريان داشته . در بيرون شهر گرگان امامزاده قرنگى امام « 110 » قرار داشت و آن بقعهء كهنهاى بود با گنبد كه قسمت عمدهاش در زير خاك واقع شده بود .
بلندى از نوك گنبد تا كف بنا كه مقبرهء آقا در آنجا است ، در حدود پانزده ذرع
هامش
( 1 ) -Von Bode( 2 ) رجوع شود به مقالهء سرهنگ سايكس بنام ( سفر ششمين به ايران ) در مجلهء انجمن جغرافيائى پادشاهى شمارهء 37 .