محمد صالح .
مسجد جامع كه مسجد عمدهء شهر است ، بواسطهء كتيبههاى بسيارى كه دارد ، شايان توجه است و نيز داراى يك حياط درونى و حوض بزرگ است و محراب آن كه گنبد بلندى بر بالاى آن هست به سمت مشرق است نه در آن جهت معينى كه خاص شيعيان مىباشد . بنابراين معلوم مىشود كه آن مسجد اصلا براى نماز سنىها ساخته شده بود . منبر آن از چوب و منبتكارى است . دو كتيبه دارد . يكى حاكى است كه مسجد در دورهء سلطنت سلطان ملك الملوك العرب و العجم معين الدين ابو القاسم بابر بهادر خان ، بوسيلهء بابا حسين يكى از اولاد ابو عبد اللّه شروع و در عهد پادشاهى شاه عباس ، توسط قطب الدين احمد بن ملا على استرآبادى تمام شده است . تاريخ كتيبه 15 شعبان 1018 هجرى قمرى است ، بر طبق كتيبهء دوم كه تاريخ آن اول ذى القعدهء 1157 است منبر و خود مسجد در زمان سلطنت نادر شاهنشاه ايران و هند و تركستان و توران بوسيلهء حاجى قربان آقا ، ناظر محمد حسين خان قاجار حاكم ( بيگلر بيگى ) استراباد تعمير شد . از كتيبههاى ديگر مطالب ذيل استنباط ميگردد .
الف - تعمير مسجد در پادشاهى نادر شاه ، بفرمان محمد حسين خان بيگلر بيگى استراباد ، توسط ناظر او حاجى قربان در 1157 هجرى به عمل آمده است .
ب - فرمان شاه عباس مبنى بر اينكه سكنهء ده يساقى كه عوض پرداخت ماليات سرانه جمعا مكلف به تأديهء مبلغ چهار تومان شده بودند و باينجهت جلاى وطن كرده بودند در آينده باندازهء تعداد گاو و گوسفند خود ماليات بپردازند .
ج - در موقع ورود سلطان محمد ذو القدر ، پسر مير علاء الدوله بعنوان حاكم آنجا سكنه شكايت كردند كه نمىتوانند سكههاى مسى را عوض كنند ، و بنابراين آن رسم منسوخ شد و شخصى كه باعث اين امر شده بود خواجه سيف الدين مظفر طبق چى « 101 » بود . در تاريخ جمادى الثانى 937 هجرى .
مازندران و استرآباد ( فارسى ) — صفحة 120
مساهمون: ياسنت لويى رابينو
ص١٢٠