به مازندران سفر كرده بود شرح جامعى نوشته است . « 1 »
گز كه در دو ميلى ساحل خليج استراباد واقع و به انزان متعلق است نه محله دارد : كوى خيل ، تميسكانه خيل ، باد خيل ، كرد خيل ، باى خيل ، كرد خيل ديگر ، محله شاه ، كوه صحرا ، شاه پسند كه ميان جنگل واقع است و فعلا مسكون نيست ، گز 450 خانوار جمعيت دارد و تا پنج سال پيش ( يعنى در حدود 1904 ) قسمت عمدهء سكنه آن اسبدار بودند و بين بندر گز و استراباد چارودارى ميكردند ولى اخيرا متوجه شدهاند كه سود پنبهكارى بيشتر است و بنابراين اسبهاى خود را فروختهاند .
انزان « 2 » در مغرب ايالت استراباد واقع است . وسعت آن از شمال بجنوب ده ميل ، از مشرق به مغرب 12 ميل است . از سمت شمال محدود است به درياى خزر ، از شمال شرقى به دشت يموت ، از مشرق به سدن رستاق كه بوسيلهء نهر كرد محله از آن جدا مىشود ، از جنوب به سدن رستاق و هزار جريب از مغرب به جركلباد . جمعيتش كم و از قسمت ديگر مازندران پرجنگلتر است و از چندين نهر كوچك كه از كوهستانات جنوبى سرچشمه ميگيرند مشروب مىشود مانند . نو كنده ، جفا كنده ، گز ، ولفرا ، سرمحله ، سرطاق ، كلفرا ، باغو و كار كنده . دهاتش در ميان جنگل از نظر پنهاناند و با آنكه مقدارى از اين جنگلها را براى كسب و زرع از بين بردهاند باز چندان تأثيرى در وضع آنها ننموده است . بيشتر اهالى آنجا در فصل گرما به ييلاقهاى هزار جريب ميروند و داراى امامزادهاى است بنام سفيد چاه كه معمولا هر سال سكنهء محل چند روزى را در آنجا ميگذرانند .
هامش
( 1 ) - رجوع كنيد به كتاب « مسافرتى از بنگال به انگلستان »( A Journy from Bengal to England )ج 2 ص 225 - 227 جلد دوم و نيز به سفرنامهء درن ص 137 - 140
( 2 ) - رجوع كنيد به ضميمهء اول دهات انزان .