در پايان اين گفتار افزودن دو نكته را لازم مىدانم : 1 ) ذيل عالمآراى عباسى كه دربارهء آن و انتساب آن به اسكندر بيگ سخن گفتهام ، بمرتضى قلى خان حاكم گنجه در بعضى نسخ و در بعض ديگر به محمد معصوم بن خواجگى اصفهانى نيز منسوبست . 2 ) دربارهء خاتمه يا ضميمهيى كه اسكندر بيگ در نظر داشت بر عالمآرا بيفزايد و موفق نگرديد ، خود او چنين نوشته است :
« . . . در صدر صحيفهء اول اين دفتر اشعارى شده كه بعد از تسويد اين تاريخ عالمآرا اگر عمر وفا كند و فرصتى از مشغلهء كسب معاش كه تضييع اوقات شريف عالميان و ناگزير بر كافهء آدميانست بدست افتد ، منتخبى از نوادر حكايات و خلاصه و سرجوشى از غرايب روايات چه آنكه افاضل متقدمين و متأخرين بر صحيفهء بيان نگاشته در صفحه روزگار بيادگار گذاشتهاند . . . و چه آنكه در مدت حيات كه در حين اتمام اين صحيفه صفوت نهاد شمارهء آن بهفتاد رسيده بديدهء بصيرت ديده و به گوش هوش از پيران روزگار شنيده در يك سفينه جمع نموده از هر خرمن مستعدان خوشهيى و از مائدهء افضال هركس توشهيى برداشته چون دريوزهگران كوى بىنوايى دامنى پرنمايد و مجموعهء مختصرى پرداخته بدين صحيفه انضمام دهد . . . تا غايت كه مشغول تسويد گرامىنامه بود فرصت آن نشد . . . » « 1 » .
53 - محمد صادق همدانى « 2 »
محمد صادق همدانى دهلوى از مؤلفان سدهء يازدهم هند است كه بنابر آنچه از اشارات خود او در كتابش
هامش
( 1 ) - عالمآراى عباسى ، ص 1095 .
( 2 ) - دربارهء او بنگريد به :
* فهرست ريو ، ص 1009 - 1010 .
* فهرست كتابخانهء ديوان هند ، ج 1 ، س 363 .
* تاريخ تذكرههاى فارسى ، ج 2 ص 674 - 675 .
* تاريخنويسى فارسى در هند و پاكستان ، ص 319 - 320 .