996 - 1025 ه ) ، جلد سوم شامل وقايع دوازده سال آخر دوران شاه عباس كه بسال 1038 ختم شد ، و « فقرهيى چند در ختم كتاب » .
اسكندر بيگ بعد از وفات شاه عباس ذيلى براى كتاب خود در شرح پادشاهى شاه صفى ترتيب داد ولى با مرگ او در سال 1043 ه آن ذيل ناتمام ماند . اين ذيل را آقاى احمد سهيلى خوانسارى بسال 1317 در تهران بطبع رسانيد و براى اتمام آن حديقهء ششم از روضهء هشتم خلد برين ميرزا محمد يوسف قزوينى را بر آن افزود « 1 » .
و اما خود عالمآرا يكبار در سال 1314 ه . ق در تهران و بار ديگر از روى همان چاپ بسعى و اهتمام مؤسسهء انتشارات امير كبير در سال 1350 طبع شد . آقاى ايرج افشار بر اين چاپ مقدمه و چند فهرست سودمند افزودند و بعضى افتادگيها را كه در چاپ سنگى نخستين رخ داده بود از روى نسخ كاملتر ترميم كردند .
اسكندر بيگ براى تأليف عالمآرا گذشته از اطلاعات مستقيم خود از مأخذهاى متعددى كه به بيشتر آنها اشاره كرده است استفاده نمود . وى در نگارش اين كتاب تا مىتوانست جانب سادگى را نگاه داشت و بقول خود او « از مقتبسات و عبارات مغلق غير مأنوس كه ملالانگيز طبايع است اجتناب لازم دانسته صور خجسته منظر اخبار و شاهد نيكوسير آثار را بسادهتر لباسى آراسته بجلوهء ظهور آورد » « 2 » . بااينحال در بعضى موارد آثار شيوهء مترسلان در كتاب آشكار مىشود ولى نه چندانكه بيكدستى و هموارى انشاء آسيبى رساند .
يكى از وجوه اهميت عالمآرا اشتمال آنست بر احوال شاعران و عالمان و سادات و هنرمندان و اركان دولت از وزيران و اميران و خوانين با ذكر وفيات آنان كه بسيار قابل استفادهء محققان مىتواند بود .
هامش
( 1 ) - بشرح حال ميرزا محمد يوسف قزوينى كه بعد ازين خواهد آمد مراجعه كنيد .
( 2 ) - عالمآراى عباسى ، ص 4 .