51 - عتابى تكلو « 1 »
حسن بيگ عتابى پسر بخشى بيگ تكلو از شاعران سدهء دهم و يازدهم است . ولادتش بسال 973 در هرات اتفاق افتاد « 2 » ليكن دوران نشو و نما و تربيتش در قزوين سپرى گرديد و روزگار شهرتش مصادف بود با اقامت وى در اصفهان به خدمت شاه عباس يكم و ستايش آن پادشاه ، و در همين روزگار بود كه يكى از ديههاى ورامين بنام تارند ظاهرا در پاداش منظومهيى بنام « ايرج و گيتى » كه بر وزن مخزن الاسرار و بنام شاه عباس سروده بود ، به دو ارزانى گشت . از جملهء داستانهايى كه در ارتباط عتابى با دربار صفوى رائجست آنكه در يكى از آيينبنديهاى اصفهان شاه عباس بوى تكليف شرابخوارى كرد و او كه بقول فخر الزمانى « افيونى گذرا بود » از پذيرفتارى فرمان سر باز زد و به همين سبب نزديك بود كه هدف تير شاه قرار گيرد مگر آنكه بحلال بودن مى فتوى دهد ، و او ناگزير اين رباعى را انشاء كرد و بلا را از خود بگردانيد :
اى شاه ستاره خيل خورشيد اقبال * وى از پى سايهء تو گردون چو هلال
ايام تو عيدست ، در او روزه حرام * بزم تو بهشتست ، در او باده حلال « 3 »
در سال 1013 كه مير معصوم بهكرى سفير جلال الدين اكبر از اصفهان
هامش
( 1 ) - دربارهء او بنگريد به :
* تذكرهء ميخانه ، ص 437 - 452 .
* عرفات العاشقين ، تقى الدين اوحدى ، خطى .
* صحف ابراهيم ، على ابراهيم خان خليل ، خطى .
* نتايج الافكار ، ص 474 .
* آتشكدهء آذر ، تهران ، ص 78 - 79 .
( 2 ) - در 1025 كه سال وفاتش بود پنجاه و دو سال داشت ، پس ولادتش بسال 973 بود .
( 3 ) - تفصيل واقعه را در تذكرهء ميخانه ( ص 438 - 439 ) بخوانيد .