شاه ارزانى « 1 »
پزشك بزرگ ديگرى كه بعد ازين در ديار هند باثرهاى پارسى او باز مىخوريم مير محمد ارزانى بن مير حاجى مقيم معروف بشاه ارزانى يا مير محمد اكبر است كه از صوفيان قادرى هند و از پزشكان مشهور آن ديار بوده و در عهد اورنگ زيب ( 1069 - 1118 ه ) مىزيسته است و آثارش را تاكنون بارها بطبع رسانيدهاند . وى دانش پزشكى را در هند و در شيراز آموخت و سپس بتأليف چند كتاب فارسى در اين رشته توفيق يافت كه از آن جمله است 1 ) طب الاكبر كه اصلا ترجمهييست از شرح اسباب و علامات نفيس بن عوض كرمانى « 2 » با اضافاتى از كتابهاى ديگر كه گزارنده در مقدمه نام آنها را مىآورد . مير محمد اكبر اين ترجمه و تأليف را بسال 1112 ه بپايان برد ، و آن بارها در هند و ايران بطبع رسيد ( كلكته 1830 ميلادى ؛ دهلى 1265 ه ؛ بمبئى 1264 ه و 1275 ه و 1279 ه ؛ تهران 1275 ه ؛ لكنهو 1289 ه ) . - 2 ) كتاب ميزان - الطّب كه مختصريست در پزشكى بپارسى و مير محمد اكبر آن را براى بهرهمندى شاگردانش تأليف نموده و بسه مقاله در كلّيات و داروهاى مفرد و مركّب و بيماريها و درمان آنها منقسم ساخته است . اين كتاب در كلكته بسال 1836 ميلادى و در كانپور بسال 1874 و در لكنهو بدون تاريخ چاپ شده است . - 3 ) كتاب مجرّبات اكبرى در باب داروهاى مركب كه در چندين باب تأليف و در هريك از آن بابها بيماريها و داروهاى مربوط به آنها شناسانده شده است . اين كتاب را در لكنهو بسال 1280 ه و در بمبئى بسال 1278 ه چاپ كردهاند . - 4 ) كتاب قرابادين قادرى كه مير محمد اكبر آن را بسال 1126 ه نوشت و چون از پيروان سلسلهء قادريّه بود ، كتاب را بدين نام موسوم و آن را در بيست و سه باب تأليف نمود و در هريك از آنها كيفيت تركيب هر دارو را در ذيل نام مرضى كه با آن دارو بهبود يابد شرح
هامش
( 1 ) - دربارهء او و آثارش رجوع شود به همين كتاب ج 4 ص 109 .
( 2 ) - دربارهء او و اثرهايش بنگريد بفهرست نسخههاى فارسى در كتابخانهء موزهء بريتانيا ج 2 ص 478 - 480 .