شرح ممزوجى كه شيخ عبد المجيد معروف به شيخ سيواسى ( م 1049 ه ) باشارهء سلطان احمد خان عثمانى ترتيب داد و توانست بداستان نخجير و شير در اواسط دفتر اول برسد .
شرح موسوم به « ازهار مثنوى و انوار معنوى » در بيان مشكلات مثنوى از علائى ابن محبى واعظ شيرازى . وى در اين كتاب نخست بشرح ديباچه پرداخته آنگاه بتوضيح الفاظ عربى كه در هريك از دفترهاى مثنويست به ترتيب حرفها و سپس بر همين منوال بتوضيح واژههاى فارسى آن همت گماشته است .
فاتح الابيات در شش مجلد از شيخ اسمعيل انقروى مولوى معروف به « دده » پسر احمد مولوى ( م 1042 ه ) ؛ و نيز از همين مؤلف كتاب جامع الآيات در شرح آيتهاى قرآن و حديثها و شعرهاى عربى و بعضى از واژههاى دشوار مثنوى بتركى .
اسمعيل دده در اين كتاب گفته است كه چون بسال 1035 ه بشرح دفتر پنجم مثنوى رسيد نسخهيى از مثنوى به دست او افتاد كه تاريخ تحرير آن سال 814 ه و در هفت دفتر بود ، آن را خريد و بتمامى خواند و دانست كه بيقين از مولوى است ، درحالىكه مشهورست كه مولوى مثنوى را در شش دفتر نظم كرد . صوفيان مولويه اين سخن را سخت انكار كردند و بر او چهار اشكال وارد آوردند ليكن اسمعيل دده از اعتقاد خود باز نايستاد و آن اعتراضها را مردود دانست و دفتر هفتم را هم شرح كرد . - همين اسمعيل دده در سال 1041 ( يكهزار و چهل و يك ه ) منتخبى از مثنوى فراهم آورد بنام « نصاب المولوى » و آن را بسه قسمت كرد : بخش نخست در آداب طريقت ، بخش دوم در آداب شريعت و بخش سوم در معرفت و حقيقت « 1 » .
شرح مثنوى از محمد رضا صاحب مكاشفات رضوى ( سدهء يازدهم ه ) .
شرح محمد قرهطوى رومى متخلص به ضعيفى .
شرح « روح البيان » از شيخ اسمعيل حقى ابن مصطفى اسلامبولى حنفى ( م
هامش
( 1 ) - دربارهء همه اين شرحها بنگريد به : كشف الظنون ، ستونهاى 1587 - 1589 .