سَيَهْدِيهِمْ
وَ يُصْلِحُ بالَهُمْ - محمد / 5 و
وَ نَزَعْنا ما فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ
- الاعراف / 43 تا
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدانا
لِهذا - الاعراف / 43 اين چهار گونه هدايت به ترتيبى است كه گفته شد و هر كدام زمينه ساز ديگرى است كسى كه هدايت اول يعنى تكوينى را نداشته باشد به هدايت دوم نميرسد « 1 » و تكليف از او ساقط است . و هر كس به هدايت دوم نرسد و بدست نياورد هدايت توفيقى و سوم را نخواهد داشت ( زمينه را بايستى خود انسانها با ايمان و نيكوكارى و مجاهدت در خود فراهم سازند ) و هر كس به هدايت چهارم برسد هر سه هدايت
هامش
( 1 ) مثل موادى و عناصرى كه قابليت گياه و گل و ميوه شدن ندارند .
در هدايت اول كه عمومى است و تكوينى است سرشت و طبيعت و غريزه موجودات آنها را به كمال حياتشان مىرساند و در انسان فطرتى كه عقل و خرد و هوش و شعور شناخت بر آن نهاده شده و رهبر در ركنى انسانهاست . اما هدايت توفيقى يا تكميلى همان است كه آرزوى كمال و انسان كامل شدن او را بسوى زيادتى در هدايت كه از سوى خداوند افاضه مىشود ميرسد و بر اساس انتخاب راه و اختيار يعنى بهتر گزينى انجام مىشود - او راهها را بر همان سه مرحله قرار داده است تا ما به نتيجه برسيم -فَجَعَلْناهُ سَمِيعاً بَصِيراً - إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً-راه است و چاه و ديده بينا و آفتاب * تا آدمى نگاه كند پيش پاى خويشچندين چراغ دارد و بيراه ميرود * بگذار تا بيفتد و بيند سزاى خويشخواننده عزيز در تاريخ تفكر انسانى و قرآنى تنها راغب اصفهانى است كه اين مشكل تاريخ انديشه انسانها را تحقيق و بهترين تفسير و راه حل را ارائه ميدهد بزرگانى در مورد هدايت و ضلالت و جبر و اختيار پا انداختهاند .