و بر اين معنى است سخن پيامبر عليه السّلام به « معاذ بن جبل » « 1 » كه فرمود :
« خذ من اغنيائهم و ردّ فى فقرائهم » .
( از اغنياء و بىنيازانشان بگير و به نيازمندانشان رد كن ) .
و اين معنى همانست كه شاعر گويد : (
قد يكثر المال و الانسان مفتقر
( مال فراوان مىشود ولى انسان نيازمند ) غَنَيْتُ بكذا غِنْيَاناً و غِنَاءً و اسْتَغْنَيْتُ و تَغَنَّيْتُ و تَغَانَيْتُ : صور افعال اين فعل است ، يعنى از آن بى نياز شدم و به آن بسنده كردم ، خداى تعالى گويد : (
وَ اسْتَغْنَى
اللَّهُ - 6 / تغابن ) (
وَ اللَّهُ غَنِيٌّ
حَمِيدٌ - 16 / تغابن ) ( اغنانِي بكذا و أَغْنَى عنه كذا : وقتى است كه او را كفايت كند .
در آيات : (
ما أَغْنى عَنِّي مالِيَهْ
- 28 / حاقّه ) « 2 » (
ما أَغْنى عَنْهُ مالُهُ
- 2 / مسد )
هامش
( 1 ) معاذ بن جبل - يكى از اصحاب بزرگوار پيامبر ( ص ) است كه در بارهاش فرمود : يأتى معاذ بن جبل يوم القيامة امام العلماء برتبة » يعنى معاذ در روز قيامت پيشاپيش علماء است و در درجهاى بالاتر از آنها ، و نيز فرمود : « اعلم امتى بالحلال و الحرام معاذ بن الجبل » يعنى داناترين فرد امّتم بحلال و حرام معاذ بن جبل است .
معاذ خود مىگويد : همين كه پيامبر مرا به يمن فرستاد به من گفت در آنجا اگر كار قضا و داورى پيش آمد ، به چه چيز قضاوت مىكنى گفتم به آنچه كه در كتاب خدا است فرمود : اگر كتاب خدا نبود ، گفتم : به آنچه كه پيامبر خدا حكم كرده است ، فرمود : اگر در آن هم نبود : قال اجتهد برايى و لا آلو : گفتم در آن امر اجتهاد برأى مىكنم و كوتاهى هم نمىنمايم ، سپس پيامبر دست بر سينهام نهاد و گفت : « الحمد للّه الّذى وفّق رسول اللّه يرضى رسول اللّه » حمد و سپاس براى خدايى كه رسولش را به آنچه كه خشنودش مىكند توفيقش داد . اسحق بن يحيى از مجاهد خبر داده است كه پيامبر ( ص ) وقتى كه به جنگ حنين روى آورد ، معاذ بن جبل را در مكّه باقى گزارد حتّى يفقه اهل مكّه يقرئهم القرآن : تا اهل مكّه را فقه دين بياموزد و قرآن را برايشان قرائت كند .
عمر خليفهء دوّم در خطبهاش : گفت : كسى كه مىخواهد از فقه پرسش كند بحضور معاذ بن جبل برود .
كعب بن مالك مىگويد : در زمان حيات پيامبر ( ص ) و همچنين در دوران ابو بكر در مدينه فتوى مىداد .
ابن مسعود در بارهء معاذ مىگويد : انّ معاذاكانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّهِ حَنِيفاً- همين كه به ابن مسعود گفتم اين مطلب در بارهء حضرت ابراهيم آمده است پاسخ مىدهد ( امّة ) يعنى كسى كه مردم را خير مىآموزد و ( قانت ) كسى است كه مطيع محض خداى تعالى و رسول او است و معاذ چنين است .
( الطّبقات الكبرى 2 / 48 تا 352 - كاتب واقدى ) .
( 2 ) اى واى و افسوس كه ثروت و سرمايهام مرا از عذاب كفايت و بسنده نكرد .