معنايش اين است كه خداوند برتر از آن است كه توصيف وصف كنندگان بلكه علم عارفين به او محيط شود و او را فرا گيرد .
و بنابر اين گفته مىشود - تعالى ، مثل آيه : (
تَعالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ
- 63 / نمل ) در اين آيه تخصيص لفظ - تفاعل يعنى تعالى در مورد خداوند براى مبالغهء آن مفهوم ، از او است نه بر روش تكليف آن طورى كه از بشر وجود پيدا مىكند . خداى عزّ و جل گويد :
(
تَعالى
عَمَّا يَقُولُونَ عُلُوًّا كَبِيراً - 43 / اسراء ) . واژه - علوّ - در اين آيه مصدر - تعالى نيست مثل واژه -
نَباتاً
- كه در آيه : (
أَنْبَتَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ نَباتاً
- 17 / نوح ) آمده است زيرا -
نَباتاً
- در اينجا مصدر است و همچنين تبتيل - در آيه (
وَ تَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلًا
- 8 / مزمّل ) مصدر است .
أَعْلَى : شريفتر و برتر ، گفت : (
أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى
- 24 / نازعات ) .
اسْتِعْلَاء : طلب علوّ و بزرگى مذموم و ناپسند ، گاهى - استعلاء در معنى - عَلَاء - يعنى رفعت و شكوهمندى است ، در آيه گفت : (
وَ قَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلى
- 64 / طه ) كه احتمال هر دو در آن است « 1 » .
و امّا در آيه : (
سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى
- 1 / اعلى ) خداوند برتر از اين است كه چيزى با او مقايسه شود و يا اينكه به اعتبار و نظر داشتن به غير خدا ، خداى منظور شود . و آيه : (
وَ السَّماواتِ الْعُلى
- 4 / طه ) كه جمع مؤنّث أعلى است و معنى آن اشرف و افضل است يعنى برتر و شريفتر به نسبت اين عالم ، چنان كه گفت : (
أَ أَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمِ السَّماءُ بَناها
- 27 / نازعات )
هامش
بر طرف كنند و پس از تلاوت آياتى از قرآن همين عبارت قرآنى ( صدق اللّه العلّى العظيم ) را درك كنند . در آيهوَ لا يَؤُدُهُ حِفْظُهُما وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ) . به خوبى بيان شده است .
( 1 ) آيه اخير در بارهء سخن ساحران دربار فرعون است كه به يكديگر مىگويند : هر كه برتر شود درستكار است و همينها بودند كه با پذيرش اين اصل و ديدن معجزه حضرت موسى كه برتر از سحر آنان بود به سجدهء حق در آمدند و گفتند : (آمَنَّا بِرَبِّ هارُونَ وَ مُوسى- 70 / طه ) و همگى با تمام تهديداتى كه از طرف فرعون مىشد به حق پيوستند و رستگار شدند پس واژه استعلاء - در آيه ، بمعنى برترى مذموم و محمود يا پسنديده ، و ناپسنديده هر دو است يعنى چه ساحران برتر شوند و يا موسى كه اولى مذموم و دوّمى محمود است .