(
فَكُنْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ تَنْكِصُونَ
- 66 / مؤمنون ) « 1 » عَقَبَهُ : مثل واژههاى - دَبَرَهُ و قَفَاهُ - است يعنى پشت سرشان آمد . عُقْب و عُقْبَى :
هر دو واژه اختصاص به ثواب پاداش خير و نيكو دارد ، مثل آيات :
(
خَيْرٌ ثَواباً وَ خَيْرٌ عُقْباً
- 44 / كهف ) (
أُولئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ
- 22 / رعد ) ولى واژه - عَاقِبَة - اگر بدون اضافه باشد مخصوص ثواب است مثل آيه : (
الْعاقِبَةُ
لِلْمُتَّقِينَ - 128 / اعراف ) .
امّا واژه - عاقبة - در حال اضافه شدن ، در عقوبت و مجازات به كار مىرود ، مثل آيه : (
ثُمَّ كانَ عاقِبَةَ الَّذِينَ أَساؤُا
- 10 روم ) .
و سخن خداى تعالى كه : (
فَكانَ عاقِبَتَهُما
أَنَّهُما فِي النَّارِ - 17 / حشر ) و اين معنى در واژه - عاقبة - اگر به صورت استعاره و نقطهء مقابلش و ضدّش نباشد نيز صحيح است مثل آيه :
(
فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ
- 21 / آل عمران ) يعنى - عاقبة استعاره از - عذاب اليم باشد ( پاداش ستمگران يعنى ابليس و كسى كه از روشهاى شيطانى پيروى مىكند اين است كه سر انجامش جاودانگى در دوزخ است ) . عُقُوبَة ، مُعَاقَبَة و عِقَاب : هر سه ويژه عذاب است ، در آيات (
فَحَقَّ عِقابِ
- 14 / ص ) (
شَدِيدُ الْعِقابِ
- 196 / بقره ) (
وَ إِنْ عاقَبْتُمْ
فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ - 126 / نحل ) « 2 » (
وَ مَنْ عاقَبَ
بِمِثْلِ ما عُوقِبَ بِهِ - 60 / حجّ )
هامش
( 1 ) همين كه عيّاشان و مترفين را به عذاب كردارشان فرو گيريم آنوقت عجز و زارى مىكنند ، زارى نكنيد شما همانهايى هستيد كه وقتى آيات ما بر شما خوانده مىشد چهرههاتان را به عقب برمىگردانديد و از پذيرش حقّ تكبّر مىورزيديد و پنهانى هذيان و ياوه مىگفتيد .
( 2 ) هر گاه عقوبت كرديد به همان اندازه كه عقوبت ديدهايد باشد و اگر بردبارى كرديد اين روش براى .