كه در آنجا ميان آدم و حوّا معرفت و شناخت واقع شد و بلكه جهت حصول شناسايى و معرفت به خداى تعالى است از سوى بندگان به وسيلهء عبادات و ادعيه .
مَعْرُوف : اسمى است براى هر كارى كه با عقل و شريعت نيكو شناخته شده مُنْكَر : چيزى است كه به زشتى شناخته شده ، در آيات :
(
يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ
وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ - 104 / آل عمران ) (
وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ
- 17 / لقمان ) (
وَ قُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفاً
- 32 / احزاب ) و لذا واژه - معروف ( خوب و نيكو ) براى ميانه روى در بخشش وجود به كار مىرود زيرا از نظر شريعت و عقول نيكو شمرده مىشود ، مثل آيه :
(
وَ مَنْ كانَ فَقِيراً فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ
- 6 / نساء ) « 1 » .
و آيه : (
لِلْمُطَلَّقاتِ مَتاعٌ بِالْمَعْرُوفِ
- 114 / نساء ) « 2 » و آيه : (
لِلْمُطَلَّقاتِ مَتاعٌ بِالْمَعْرُوفِ
- 241 / بقره ) يعنى به احسان و اقتصاد يا ميانه روى . و آيات : (
فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ
2 / طلاق ) (
قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَ مَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ
- 263 / بقره ) يعنى : پاسخ نيكو دادن و دعاى خير از صدقه بهتر است ( از صدقهاى كه اذيّتى در پى داشته باشد ) . عُرْف : نيكويى و احسانى كه شناخته شده ، و در
هامش
( 1 ) اشاره آيه به يكى از عاليترين اصول انسانيّت و كرامت و شرف آدمى است كه در حال فقر و مسكنت گوهر وجود خويش را آلوده نكند بلكه با ميانه روى و به خوبى عمل كردن حيثيّت خويش نگه دارد ، شاعر گويد :چو دخلت نيست خرج آهستهتر كن * كه بر زانو زنى دست تغابن .( 2 ) چنان كه در آيه قبل اشاره شده معنى آيهء اخير يكى از حكمتهاى بزرگ اخلاقى و اجتماعى و ادبى اسلام است مىگويد : در بسيارى نجواها و سخنان در گوشى آنها خير و نيكى نيست مگر كسى كه با سخن آرام ديگرى را به بخشش يا كار نيك يا اصلاح بين مردم تذكّر دهد كه از هر گونه خودپسندى ، و خير و نيكى را براى خوشنودى خداى بگويند و عمل كند نه هواهاى نفسانى (فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً- 114 / نساء ) به زودى پاداش بزرگ خداوند به چنان كسان خواهد رسيد پس - نجوا - در موارد فوق ضرورى ، و استثناء از نجواى شيطانى است كه فرمود : (إِنَّمَا النَّجْوى مِنَ الشَّيْطانِ- 10 / مجادله ) تمام استثناءهاى قرآن در واقع شكوه و عظمت علمى ، و حكمى اخلاقى است .