(
وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً
- 33 / اسراء ) .
سوّم - ظلم ميان انسان و نفس خويش كه در آيه : (
فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ
- 32 / فاطر ) به آن مقصود اشاره شده و در آيات :
(
ظَلَمْتُ
نَفْسِي - 44 / نمل ) (
إِذْ ظَلَمُوا
أَنْفُسَهُمْ - 64 / نساء ) و آيه : (
فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمِينَ
- 35 / بقره ) يعنى از ظالمين و ستم كنندگان به نفس خويش مىشويد . و آيه : (
وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ
نَفْسَهُ - 231 / بقره ) .
تمام اين سه گونه « ظلم » كه ذكر شد در حقيقت « ظلم به نفس » است زيرا در همان آغاز كه كسى همّت به ظلم مىگمارد يعنى : ( شرك و كفر و نفاق ورزيدن يا به حقّ مردم تجاوز كردن و يا در همسرى با همسر ستم كردن ) انسان به خودش ستم مىكند پس ظالم آغاز كنندهء ستم از نفس خويش است و لذا خداى تعالى در موارد زياد ديگر گفت :
(
وَ ما ظَلَمَهُمُ
اللَّهُ وَ لكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ - 33 / نحل ) (
وَ ما ظَلَمُونا
وَ لكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ - 57 / بقره ) « 1 » و در آيه : (
وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ
- 82 / انعام ) گفته شده - ظلم در اين آيه همان شرك است به دلالت اينكه وقتى اين آيه نازل شده بر اصحاب پيامبر عليه السّلام سخت و گران آمد و به آنها گفت آيا آيه (
إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ
عَظِيمٌ - 13 / لقمان ) را نمىبينيد « 2 » .
هامش
( 1 ) اشاره به رفتار با همسران است كه براى شخصيّت دادن به انسانها چه زن و چه مرد مىفرمايد : نكند همسرانتان را اگر مدّتشان رسيد به نيّت زيان رساندن يا تعدّى به آنها نگهداريشان كنيد و كسى كه چنين كند در حقيقت به نفس خويش ستم كرده است كه اين مطلب يگانگى دو همسر را از نظر انسان بودن مطرح كرده است و در پايان آيه مىگويد : بدانيد كه خدا بر هر چيزى آگاه و عليم است .
( 2 ) يعنى شما كه به راستى ايمان داريد هرگز ايمانتان را به شرك در نمىآميزيد و آلوده نمىكنيد .