آيه : (
وَ لَا الضَّالِّينَ
- 7 / فاتحه ) گفته شده مقصود از - ضَالِّينَ نصارى است .
و آيه : (
فِي كِتابٍ لا يَضِلُّ
رَبِّي وَ لا يَنْسى - 52 / طه ) يعنى از پروردگار دور نمىشود و پروردگارم نيز از آن غافل نمىشود يعنى وانمىگذارد ، و فراموش نمىكند .
و آيه : (
كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ
- 2 / فيل ) يعنى در باطل و گمراهى خودشان « 1 » . إِضْلَال - دو گونه است :
اوّل آنكه سبب آن ، ضلال و گم شدن باشد كه خود دو وجه دارد :
1 - يا اينكه چيزى از تو دور و گم شود ، مثل : اينكه مىگويى : أَضْلَلْتُ البعيرَ : شتر را گم كردم . و از من دور شد .
2 - و يا اينكه به ضلال و دور شدنش حكم كنى و ضلال در اين دو امر سبب - إضلال - است .
دوّم - اينكه إضلال - سبب - ضلال - و دور شدن شود به اين معنى كه امر باطل براى انسان زينت داده شود تا به گمراهى بيفتد مثل مفهوم آيات :
(
لَهَمَّتْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ يُضِلُّوكَ
- 113 / نساء ) (
وَ ما يُضِلُّونَ
إِلَّا أَنْفُسَهُمْ - 69 / آل عمران ) يعنى كارهايى را دنبال مىكنيد كه بوسيلهء آن كارها ترا گمراه كنند ، پس ، از كارشان چيزى عايدشان نمىشود مگر چيزى كه گمراهى خودشان در آن هست . و از قول شيطان مىگويد :
(
وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ
وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ - 119 / نساء ) « 2 » و در بارهء شيطان گفت :
(
وَ لَقَدْ أَضَلَّ
مِنْكُمْ جِبِلًّا كَثِيراً - 62 / يس ) « 3 »
هامش
( 1 ) در بارهء اصحاب فيل است كه مىفرمايد : آيا نمىدانى كه پروردگارت با اصحاب فيل چگونه عمل كرد آيا كيد و نيرنگشان را در باطل و گمراهى قرار نداد .
( 2 ) قطعا گمراهشان مىكنيم و به آرزوهاشان درمىافكنيم .
( 3 ) شيطان از شما نسلها و خلقهاى زيادى را گمراه كرد ، آيا نمىبايد تعقّل مىكرديد .