مُؤْمِنُونَ
. . .
لَوْ تَزَيَّلُوا
- 25 / فتح ) .
( آيه اخير در بارهء كارزار و عذاب كفّار است ) دوّم - متشابه از جهت معنى و اوصاف خداى تعالى و اوصاف روز بازپسين و قيامت كه اين گونه صفات براى ما متصوّر نيست زيرا چيزى را تا احساس نكنيم و از جنس محسوسات نباشد ، صورت آنها در نفوس ما حاصل نمىشود .
سوّم - متشابه از جهت لفظ و معنى كه بر پنج قسم است :
1 - از نظر كميّت ، مثل عموم و خصوص .
در آيه : (
فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ
- 5 / توبه ) .
2 - از نظر كيفيّت ، مثل : واجب و مستحب .
در آيه : (
فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ
- 3 / نساء ) .
3 - از جهت زمان ، مثل : ناسخ و منسوخ .
در آيه : (
اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ
- 102 / آل عمران ) .
4 - از جهت مكان و امورى كه در آن موقعيّتها ، آيات نازل شده است ، مثل :
(
وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها
- 189 / بقره ) .
(
إِنَّمَا النَّسِيءُ زِيادَةٌ فِي الْكُفْرِ
- 37 / بقره ) .
زيرا تا كسى به عادات عرب در جاهليّت آشنا نباشد و آنها را نداند معرفت و شناخت اين آيات برايش مشكل و متعذّر است .
5 - از جهت شرايطى كه فعل و كار با آنها ، يا بطور صحيح يا فاسد انجام مىشود مثل : شرايط نماز و نكاح .
اينها بود كه بطور مجمل گفته شد و هر گاه كاملا تصوّر شود ، دانسته مىشود كه تمام آنچه را كه مفسّرين در تفسير متشابهات ذكر كردهاند خارج از اين تقسيمات نيست مثل سخن كسى كه گفت : متشابه (
الم
- بقره ) است . و سخن قتادة ، كه مىگويد :
آيات محكم ناسخ است و متشابه منسوخ