و در آيه : (
أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ
- 7 / آل عمران ) .
آيات مُتَشَابِه در قرآن آياتى است كه تفسير آنها بخاطر مشابهت با آيات غير از آنها اشكال يافته يا از جهت لفظ و يا از حيث معنى .
فقهاء گفتهاند : متشابه چيزى است كه ظاهرش از مرادش خبر نمىدهد .
حقيقت اينست كه آيات قرآنى به اعتبار بعضى نسبت به بعض ديگر سه گونه است :
1 - محكم على الاطلاق ( آياتى كه بطور مطلق ، محكمند ) .
2 - متشابه على الاطلاق ( آياتى كه بطور مطلق ، متشابهاند ) .
3 - آياتى كه از وجهى متشابه و از وجهى محكمند .
متشابه نيز بطور كلّى سه گونه است :
1 - متشابه ، فقط از جهت لفظ .
2 - متشابه ، فقط از جهت معنى .
3 - متشابه ، از جهت لفظ و معنى هر دو .
ولى - متشابه از حيث لفظ ، خود دو نوع است :
1 - متشابهى كه به الفاظ مفرد برمىگردد يا از نظر غرائب واژههاى آن لفظ . مثل :
الأبّ ، يزفّون - و يا از نظر مشاركت لفظى ، مثل يد - عين .
2 - متشابهى كه به كلام مركّب برمىگردد ، و خود سه گونه است :
1 - نوعى از متشابه بنابر كوتاهى كلام ، مثل :
(
وَ إِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتامى فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ
- 3 / نساء ) .
2 - نوعى كه براى بسط سخن ، متشابه است ، مثل :
(
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ
- 11 / شورى ) .
زيرا اگر گفته شود - ليس مثله شىء - براى شنونده روشنتر است .
3 - نوعى متشابه از نظر نظم كلام ، مثل :
( أَنْزَلَ عَلى عَبْدِهِ الْكِتابَ وَ لَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجاً
- نه -
عِوَجاً قَيِّماً
و (
وَ لَوْ لا رِجالٌ